حضرت سجاد ٧ روز جمعه و يا پنجشنبه نيمه ماه جمادى الآخر و يا در نهم ماه شعبان سال ٣٨ و يا ٣٦ در مدينه متولد شدند، كنيه آن جناب ابو محمد و يا ابو الحسن بودند و آن حضرت را قاسم هم ميگفتند. القاب حضرت: سيد الساجدين، زين العابدين، سجاد، و ذو الثفنات بود، علي بن الحسين را از اين جهت «ذو ثفنات» ميگفتند كه محل سجده آن حضرت در پيشانى پينه گرفته بود.

مادر امام سجاد «شاه زنان» و يا شهربانو نام داشته است، امير المؤمنين سلام اللَّه عليه هنگام خلافت ظاهرى خود حريث بن جابر حنفى را در يكى از شهرستانهاى شرقى حاكم كرد، و او دختران يزدجرد را خدمت آن حضرت فرستاد،[١] علي ٧ يكى‌

[١] بطورى كه در ميان توده مردم مشهور است دختران يزدگرد پادشاه ايران را در زمان خلافت عمر بن خطاب اسير گرفته و به مدينه بردند، سپس خليفه يكى از آنان را به حسين بن على و ديگرى را به فرزندش و سومى را به عبد اللَّه بن ابى بكر تزويج كردند، اين قضيه به همين صورت در ميان مردم شايع است و ليكن از نظر تاريخ و حقيقت مخدوش است.

مردم خيال ميكنند چون ايران در زمان عمر بن خطاب فتح شد لذا دختران يزدگرد را هم در زمان وى اسير گرفتند، و اشتباه از همين جا ناشى شده است، ما اينكه موضوع فتح ايران و جريان كار يزدگرد را بطور فهرست و اختصار ذيلا مينگاريم و مشروح قضيه به جاى ديگرى موكول ميكنيم.

مورّخين بزرگ اسلامى نوشته‌اند: هنگامى كه ايرانيان در جنگ قادسيه شكست خوردند و مسلمين بطرف مدائن پايتخت ايران روى آوردند؛ يزدگرد باتفاق خاندان خود به نهاوند عقب‌نشينى كرد، و پس از اينكه در نهاوند نيز شكست خورد، بار ديگر باتفاق افراد خاندان خود بطرف كرمان حركت نمود، و در آنجا چون از وى پذيرائى نكردند و از مسلمين نيز بيم داشت خانواده خود را بطخارستان كه يكى از نواحى خراسان بود فرستاد و خود بطرف مرو حركت كرد و از خاقان چين كمك طلبيد.

يزدگرد مدت چهارده سال در برابر لشكريان اسلام مقاومت كرد و در سال ٣٠ هجرى در زمان خلافت عثمان بدست آسيابانى كشته شد و سلطنت ساسانيان با مرگ وى پايان يافت، پس از كشته شدن يزدگرد اوضاع عمومى ايران از هم پاشيده شد و حكام و ولات دست از مقاومت با مسلمين برداشتند، و سرانجام در زمان خلافت حضرت امير ٧ افراد خاندان وى كه در طخارستان بودند باسارت عبد اللَّه بن عامر فرماندار مسلمين در خراسان درآمدند و او فرزندان پادشاه ايران را خدمت حضرت در كوفه فرستادند.

نگارنده گويد: مادر اين موضوع در مقدمه روضة الاسرار شمس الشعراء سروش مفصلا بحث كرده‌ايم و اختلافات محدثين و مورّخين را در آنجا تشريح نموده‌ايم جويندگان بديوان سروش رجوع كنند.