رسائل شيخ اشراق - شيخ اشراق - الصفحة ٤٣٠ - فصل ششم در كيفيت استفادت نفس انسانى از عقل فعال در اكتساب صورت معقولات

پس بماند كه آن‌[١] جوهر عقل تواند بود[٢]. و بدان سبب كه نفس انسانى را از قوّت بفعل مى‌آورد[٣] فعّال تواند بودن‌[٤] و آن عقل‌[٥] كره قمر است‌[٦]، و او عقل فعّال است‌[٧] كه «واهب صور» است‌[٨] مر[٩] موجودات اين عالم را[١٠]، و مدبّر[١١] عالم كون و فساد است بفرمان بارى تعالى. و او فيض از حقّ‌[١٢] مى‌گيرد و مى‌پذيرد [بواسطه ديگر عقول‌[١٣] كه فرشتگان‌[١٤] مقرّب‌ترينند[١٥]. پس بكمال رساننده‌[١٦] نفس انسانى را بذات، بسبب‌[١٧] فائده دادن صورتهاى معقولات مر او را[١٨]][١٩] تا بكمال رسد[٢٠] اوست، و بدين سبب «عقل فعّال» گويند. امّا[٢١] آن روح كه او آلت نفس است، و فيلسوف‌[٢٢] كه مستعدّ را بكمال رساند، ايشان مكمّل‌[٢٣] بعرض باشند نفس انسانى را[٢٤] نه بذات.

(٣١) اكنون گوئيم كه تابش نور عقل فعّال كه بر نفس انسانى افتد تا او را مدرك همى‌گرداند و بواسطه او صورت معقولات را ادراك همى‌كند، چون مثال‌[٢٥] تابش نور آفتابست [كه بصر[٢٦] را مدرك همى‌گرداند[٢٧]، تا بواسطه او][٢٨] محسوسات جسمانى را ابصار همى‌كند، هم چنانكه بصر مدرك بقوّت است و بواسطه نور آفتاب‌[٢٩] بفعل همى‌آيد[٣٠]، نفس ناطقه انسانى‌

[١] آن: اين‌TM

[٢] تواند بود: خواهد بودH تواند بودن‌S

[٣] مى‌آورد: همى‌آوردS مى‌آردTM

[٤] فعال تواند بودن: كه فعل كندS

[٥] آن عقل: آن‌M اوS

[٦] و آن عقل كره قمر است:-H

[٧] و او عقل فعال است:-TM

[٨] صور است: صورتست‌M صورت‌T

[٩] مر:-TM

[١٠] عالم را: عالم‌T

[١١] و مدبر: تدبيركننده‌M ,-T

[١٢] حق: بارى تعالى‌TSM

[١٣] عقول: عقل‌M

[١٤] فرشتگان: فرشته‌T

[١٥] مقرب‌ترينند: برينندS

[١٦] رساننده: رسانيده‌TM

[١٧] بذات بسبب: بدان سبب‌H

[١٨] مر او:-H

[١٩] بواسطه ... مر او را:-H

[٢٠] رسد: رسندS

[٢١] اما: و اماTM

[٢٢] و فيلسوف: و فيلسوف راH

[٢٣] مكمل: متكمل‌M

[٢٤] انسانى را: انسانى‌H

[٢٥] مثال:-T

[٢٦] بصر: بصيرT

[٢٧] گرداند: كندTM

[٢٨] كه بصر ...

بواسطه او:-H

[٢٩] نور آفتاب: آفتاب و نور اوH

[٣٠] همى: مى‌H