رسائل شيخ اشراق - شيخ اشراق - الصفحة ٤٢٠ - فصل اول در احوال وجود آدمى در اين عالم

عجيب و بديع بارى تعالى‌[١] است‌[٢] تا[٣] اين عالم نيز موازى و مماثل‌[٤] و مشابه آن عالم باشد، كه اگر نه اين حالت بودى هرگز آدمى خداى را عزّ و جلّ‌[٥] و فريشتگان را در نتوانستى يافتن‌[٦].

(٢١) اكنون ببايد دانستن‌[٧] كه هر چه اندر[٨] آن عالم است بيشترين آن را[٩] مثلى و شبيهى اندرين عالم هست اگر چه اين عالم باضافت‌[١٠] آن عالم سخت ضعيف و حقير است و همچون ظلّ‌[١١] و شجر[١٢][١٣] است. و كاملترين موجودات كه او را اندرين عالم با آن عالم مناسبت‌[١٤] و مشابهت است آدمى است، و بدين سبب او را «عالم كوچك» خوانند بحكم آنكه حواشى عالم روحانى و جسمانى بر هم‌[١٥] زده‌اند و نمودارى مختصر كه آدمى است‌[١٦] از او با هم آورده، و كلام الهى برين معنى ناطق است‌[١٧]، عز من قائل: «سَنُرِيهِمْ آياتِنا فِي الْآفاقِ وَ فِي أَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ»[١٨].

و اين حديث‌[١٩] كه [خلاصه آفرينش محمد مصطفى صلوات اللّه و سلامه عليه فرموده است‌][٢٠] كه «انّ اللّه تبارك و تعالى خلق آدم على صورته»[٢١] هم دليلى روشن است در اين باب، [و احتمال شرح اين سخن در اين مختصر نمى‌گنجد][٢٢][٢٣].

[١] و بديع بارى تعالى:-H

[٢] تعالى است: تعالى‌M ،+ و از ابداع بارى عز و علاست‌H

[٣] تا: كه‌TM

[٤] و مماثل:-H

[٥] عز و جل: جل جلاله‌M

[٦] يافتن:

يافت‌M

[٧] اكنون ببايد دانستن: بدان كه‌TM

[٨] اندر: درTM

[٩] بيشترين آن را: بيشتر او راT

[١٠] باضافت: باضافه باM ، اضافه بآن‌T

[١١] ظل: ظلى‌H

[١٢] و شجر:H

[١٣] شجر: شبحي‌T

[١٤] مناسبت: نسبت‌H

[١٥] بر هم: در هم‌TM

[١٦] كه آدمى است:-H

[١٧] برين معنى ناطق است: بدين ناطقست‌T

[١٨] سوره ٤١( فصلت) آيه ٥٣

[١٩] و اين حديث: و آن سخن‌M

[٢٠] خلاصه ... فرموده است:-TM

[٢١] اين حديث بصورت« خلق اللّه آدم على صورته» در مسند احمد بن حنبل، ٢- ٢٤٤ آمده است

[٢٢] و احتمال ... نمى‌گنجد:-TM

[٢٣] نمى‌گنجد: نمى‌كندH