رسائل شيخ اشراق - شيخ اشراق - الصفحة ١٤٦ - قاعده
«شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ»[١]، شهد بعينه، گواهى دارد بر آنكه او عالم است بذات خويش و لوازم ذات خويش بر وجهى كه بر ذات او زيادت نباشد، و اين بعينه نفس زندگيست. «لا إِلهَ إِلَّا هُوَ»[٢]، يعنى كه هيچ معاون ندارد و جزويّت ندارد، و ايجاد موجودات «قائِماً بِالْقِسْطِ»[٣] يعنى وجود او دائمست از بهر كمال قيّوميّت او. و آيتى ديگر «وَ لَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلًا»[٤] از بهر آنكه او در ذات خود متغيّر نشود، پس نظام و ترتيب او متغيّر نشود. «وَ لَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَحْوِيلًا»[٥] يعنى كه قيّوميّت او را مبطلى نيست و فعل او را كسى باطل و متغيّر نگرداند. و آيتى كه بر دوام قيّوميّت گواهى ميدهد: «خالِدِينَ فِيها ما دامَتِ السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ»[٦]. و ديگر آيت گفت «وَ مِنْ آياتِهِ أَنْ تَقُومَ السَّماءُ وَ الْأَرْضُ»[٧]. و امر او دائمست و امر دائم متغيّر نشود. آيتى ديگر: «إِنَّ اللَّهَ يُمْسِكُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ. أَنْ تَزُولا»[٨]، و اين گواهى مىدهد بر كمال قيّوميّتش و بزرگوارى قدس، و اين از بهر تمامى قدرتش وسعت وجودش و سبق رحمتش. «ما يُبَدَّلُ الْقَوْلُ لَدَيَّ»[٩] اشارتست با آن كه اقتضاى او مستحيلست كه متغيّر شود.
و همچنين «لا تَبْدِيلَ لِخَلْقِ اللَّهِ»[١٠]، و اين اشارت مىكند بدان كه فعل اقتضاى او ثابت است.
[١] سوره ٣( آل عمران) آيه ١٦
[٢] سوره ٣( آل عمران) آيه ١٦
[٣] سوره ٣( آل عمران) آيه ١٦
[٤] سوره ٣٣( الاحزاب) آيه ٦٢
[٥] سوره ٣٥( فاطر) آيه ٤٢
[٦] سوره ١١( هود) آيه ١٠٩
[٧] سوره ٣٠( الروم) آيه ٢٤
[٨] سوره ٣٥( فاطر) آيه ٣٩
[٩] سوره ٥٠( ق) آيه ٢٨
[١٠] سوره ٣٠( الروم) آيه ٢٩