فقه نظام سياسى اسلام - اراکی، محسن - الصفحة ٢٠٥ - واژه سوم «تدبير أمر»

از آنچه بيان شد، مى‌توان نتيجه گرفت وصف «تدبير أمر» متضمن دليل بر حصر سلطنت و حاكميّت در ذات حق‌تعالى است؛ زيرا علم به عاقبت امور از لوازم سلطنت و حاكميّت است؛ چرا كه حاكميّت بر مردم، به معناى تعيين سرنوشت و عاقبت مردم است و نياز به عاقبت‌دانى و علم به آينده اشيا دارد كه منحصراً در اختيار خداى متعال است. در قرآن كريم، در آيات متعدّدى عنوان «تدبير أمر» به خداوند متعال نسبت داده شده كه در ذيل به برخى از آنها اشاره مى‌كنيم.

نمونه اول:

(إِنَّ رَبَّكُمُ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوى‌ عَلَى الْعَرْشِ يُدَبِّرُ الْأَمْرَ ما مِنْ شَفِيعٍ إِلَّا مِنْ بَعْدِ إِذْنِهِ ذلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ فَاعْبُدُوهُ أَ فَلا تَذَكَّرُونَ\* إِلَيْهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيعاً وَعْدَ اللَّهِ حَقًّا إِنَّهُ يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ لِيَجْزِيَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ بِالْقِسْطِ وَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَهُمْ شَرابٌ مِنْ حَمِيمٍ وَ عَذابٌ أَلِيمٌ بِما كانُوا يَكْفُرُونَ)[١].

پروردگار شما، خداوندى است كه آسمان‌ها و زمين را در شش روز [/ شش دوران‌] آفريد؛ سپس‌بر تخت (قدرت) قرار گرفت، و به تدبير كار (جهان) پرداخت؛ هيچ شفاعت كننده‌اى، بى‌اذن او نيست؛ اين است خداوند، پروردگار شما! پس او را پرستش كنيد. آيا متذكّر نمى‌شويد؟!\* بازگشت همه شما تنها به سوى اوست. خداوند وعده حقّى فرموده؛ او آفرينش را آغاز مى‌كند، سپس آن را باز مى‌گرداند، تا كسانى را كه ايمان آورده و كارهاى شايسته انجام داده‌اند، به عدالت جزا دهد؛ و براى كسانى كه كافر شدند، نوشابه‌اى از آب سوزان و عذابى دردناك است، به سزاى آن‌كه كفر مى‌ورزيدند!

[١] . سوره يونس: ٣ و ٤.