فقه نظام سياسى اسلام - اراکی، محسن - الصفحة ١٥٩ - برهان سوم

مقدّمه دوم: موجودات ممكن بالذات، هيچ‌يك بالذات بر ديگرى برترى ندارند. در اين ميان، موجودات غير انسانى به طور قطع بر انسان برترى ندارند. در ميان موجودات انسانى نيز هيچ انسانى به خودى خود از آن نظر كه انسان است، بر ديگرى برترى ندارد. بنابراين، اراده هيچ انسانى نمى‌تواند به خودى خود بر انسان‌هاى ديگر برترى يابد، خواه اين انسان يك تن باشد يا چند تن يا جمعيّت انبوهى از انسان‌ها. انبوهى جمعيّتِ انسان‌هاى خُرد، به‌هيچ‌وجه به اراده آنها حقّ برترى نمى‌دهد؛ زيرا مادام كه اراده هيچ‌يك از اين انسان‌هاى انبوه بالذات نسبت به هر انسان مفروض ديگر برترى ندارد، جمع‌شدن اراده فاقد حقّ برترى با اراده ديگرِ فاقد حقّ برترى و با اراده‌هاى ديگر فاقدِ حقّ برترى، موجب پيدايش حقّ برترى نمى‌شود.

مقدّمه سوم: تنها موجودى كه نسبت به ساير موجودات، بالذات حقّ برترى دارد و ذاتاً از آنان برتر است، وجود مقدّس حق‌تعالى است.

خداى متعال به دليل آنكه خالق موجودات و رازق آنهاست، برتر از آنهاست و تنها اراده اوست كه برتر از ساير اراده‌ها و غالب بر آنهاست.

خداى متعال مى‌فرمايد:

قُلْ: مَنْ يَرْزُقُكُمْ مِنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ؟ أَمَّنْ يَمْلِكُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصارَ؟ وَ مَنْ يُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَ يُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَيِّ؟ وَ مَنْ يُدَبِّرُ الْأَمْرَ؟ فَسَيَقُولُونَ: اللَّهُ، فَقُلْ: أَ فَلا تَتَّقُونَ؟\* فَذلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمُ الْحَقُّ فَما ذا بَعْدَ الْحَقِّ إِلَّا الضَّلالُ فَأَنَّى تُصْرَفُونَ كَذلِكَ حَقَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ عَلَى الَّذِينَ فَسَقُوا أَنَّهُمْ لا يُؤْمِنُونَ‌\* قُلْ: هَلْ مِنْ شُرَكائِكُمْ مَنْ يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ؟ قُلِ: اللَّهُ يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ فَأَنَّى تُؤْفَكُونَ؟\* قُلْ: هَلْ مِنْ شُرَكائِكُمْ مَنْ‌