بآنكه بزنا او را متولد سازيد (فانما للعاهر الحجر) پس بدرستى كه مر زانى را سنگست يعنى رجم پس ولد را در موضع بد جاى مدهيد و او را با شهوات و هواى نفس وا مگذاريد كه‌ إِنَّ اللَّهَ كانَ عَلَيْكُمْ‌ بدرستى كه خداى بود و باشد بر شما رَقِيباً ديده بان و مطلع و حافظ بر همه اقوال و افعال شما اينكلام براى تأكيد و تحذير است و مبالغه در اتقا يعنى بايد كه حركات و سكنات خود را باحتياط بجا آوريد و بوقت عزيمت بر ناپاكى و بى باكى از او شرم داريد و بعد از امر بتقوى و صله ارحام امر مينمايد بتوفير حقوق يتامى و اتقا از تصرفات ناشايسته در اموال ايشان ميفرمايد وَ آتُوا الْيَتامى‌ و بدهيد مر يتيمان را اى اوليا و اوصياى ايشان‌ أَمْوالَهُمْ‌ مالهاى ايشان را كه بحكم ولايت و وصايت بر آن تسلط داريد يعنى بر ايشان انفاق كنيد در حال صغر و تنگ گيرى نكنيد بر ايشان در نفقه و همه را تسليم ايشان كنيد بعد از بلوغ و رشد آورده‌اند كه اوليا در مالهاى يتيمان تصرفات ناشايسته ميكردند مثل آنكه گوسفند خورد و لاغر را در رمه ايشا سر ميدادند و در عوض گوسفند فربه بزرگ مى‌گرفتند و مى‌گفتند شاة بشاة حق سبحانه و تعالى فرمود كه در مال يتيمان تصرفات ناشايسته مكنيد وَ لا تَتَبَدَّلُوا الْخَبِيثَ‌ و بدل مگيريد ناپاك يعنى مال حرام را كه آن مال يتامى است‌ بِالطَّيِّبِ‌ بمال پاك و پاكيزه يعنى بمال حلال كه از اموال شماست مراد آنست كه فرا مگيريد جيد را از مال يتيم كه در حق شما خبيث است و بجاى او مينهيد مال ردى را كه نسبت بشما طيب است و يا استبدال ميكنيد خسيس و زبون را بطيب رفيع و با قيمت و يا استبدال مينمائيد امر خبيث را كه اختزال اموال ايشانست بامر طيب كه آن حفظ آنست و بدانكه يتامى جمع يتيم است و آن كسى كه پدر او فوت شده باشد مأخوذ از تيم كه بمعنى انفراد است و منه الدرة اليتيمة و يتامى در اصل يتايم بوده چون فارس و صاحب كه آن جمع فوارس و صواحب‌اند و بعد از آن لام الفعل را قلب كردند بعين الفعل و يتامى گفته‌اند و يا جمع آن يتمى است چون اسرى كه از باب اقاله است و بعد از آن آن را بر يتامى جمع كرده‌اند چون اسرى و اسارى و اشتقاق مقتضى وقوع آن است بر صغار و كبار لكن عرب تخصيص بغير بالغ كرده‌اند و ورود آن در آيه يا از براى ما بلغ است بنا بر اصل لغت و يا بر اتساع بجهت قرب عهد ايشان بصغر يا تحريص و تخصيص باشد بر آنكه دفع اموال بايد كرد بايشان در اول بلوغ ايشان پيش از آنكه اين اسم از ايشان زايل گردد و گاهى كه آثار رشد از ايشان مشاهده گردد و لهذا حقتعالى امر فرموده بابتلاى ايشان در حين صغر ايشان و يا از براى غير ما بلغ است و حكم مقيد بلوغ كانه قال (و الوهم اذا بلغوا) از كلبى و مقاتل مروى است كه آيه در