كه اضداد صفات يهود است‌ مِنَ الصَّالِحِينَ‌ از جمله شايستگان و پسنديدگانند يعنى احوال ايشان پسنديده حقتعالى است و بجهة آن مستحق ثنا و رضاى اويند و در آيه دلالت است بر عظم مرتبه صلاة ليل نزد حقتعالى و از حضرت رسالة (ص) منقولست كه‌

ركعتان يركعهما العبد فى جوف الليل الاخير خير له من الدنيا و ما فيها و لولا انى اشق على امتى لفرضتهما عليهم‌

يعنى دو ركعت نماز كه بنده در نصف آخر شب بگذارد او را بهتر است از دنيا و آنچه دروست و اگر نه آن بودى كه دشوار است نماز شب بر امت من بر ايشان فرض ميكردم و در خبر است كه آن حضرت خطاب به امير المؤمنين (ع) كرد و فرمود كه‌

يا على عليك بصلاة الليل عليك بصلاة الليل عليك بصلاة الليل‌

يعنى سه بار تكرار فرمود كه اى على بر تو باد كه نماز شب را بپاى دارى و نيز فرموده كه‌

من كثر صلوته بالليل حسن وجهه بالنهار

هر كه بسيار گذارد نماز را در شب روى او نيكو و با طراوت باشد در روز گفته‌اند كه مراد بآيه‌ يَسْعى‌ نُورُهُمْ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ‌ نماز گذارندگانند در شب و از ابى عبد اللَّه (ع) مرويست كه‌

ان البيوت التي يصلى فيها بالليل بلاوة القرآن يضي‌ء لاهل السماء كما يضي‌ء نجوم السماء لاهل الارض‌

يعنى بدرستى كه خانهايى كه در آن نماز شب گذارند و تلاوت قرآن كنند روشن و درخشنده باشد مر اهل آسمانها را هم چنان كه ستارگان روشن‌اند و ميدرخشند مر اهل زمين را و بعد از آن فرمود كه‌

عليكم بصلاة الليل فانها سنة نبيكم و داب الصالحين قبلكم و مطردة الداء من اجسادكم‌

يعنى بر شما باد كه نماز شب گذاريد چه آن سنت پيغمبر شما است و شعار صالحانست كه پيش از شما بوده‌اند و راننده درد است از بدنهاى شما وَ ما يَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ و آنچه ميكنيد از كار نيكو فَلَنْ يُكْفَرُوهُ‌ پس هرگز سپاس داشته نخواهيد شد يعنى نقصان بثواب اعمال شما نخواهد رسيد و ضايع نخواهد شد تسميه نقص ثواب و تضييع از آن بكفران از قبيل تسميه شكر است بثواب در كريمه‌ وَ كانَ سَعْيُكُمْ مَشْكُوراً چه شكر در اصل اعترافست بنعمت و كفران ستر نعمت است از منعم عليه بتضييع حق آن پس بجهت اين مناسبت شكر مستعار شده از براى ثواب و كفران از براى نقص آن و تعديه آن بدو مفعول جهت آنست كه متضمن معنى حرمانست و غير حفص و نافع و ابن كثير و ابو عمرو و ابن عامر در هر دو كلمه بيا خوانده‌اند يعنى هر چه ميكنند امت قائمه از خيراتى كه در آن سارعند عمل ايشان ضايع نخواهد شد وَ اللَّهُ عَلِيمٌ‌ و خدا داناست‌ بِالْمُتَّقِينَ‌ باحوال پرهيزكاران اين بشارتست مر اهل تقوى را و اشعار بآنكه تقوى مبدء خير است و حسن عمل و فايز نزد خدا اهل تقوى‌اند نه غير ايشان كما قال‌ إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاكُمْ‌ و بعد از وصف مؤمنان پرهيزكار بيان حال كافران تبه روزگار مى‌