تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ٢٥٩ - سوره آل عمران(٣) آيات ٧٠ تا ٧٩
جز خداى را نشايد اگر رخصت بودى كه مخلوقى را سجده كند من بفرمودمى تا زنان شوهران را سجده كنند و در روايت آمده كه مردى نزد پيغمبر (ص) آمد و گفت يا رسول اللَّه (نسلم عليك كما يسلم بعضنا على بعض أ فلا نسجدك) ما سلام بر تو مىكنيم بر طريقى كه بعضى از ما سلام بر بعضى مى كنند آيا پس سجده تو نكنيم تا امتيازى باشد ميان تو و ميان ساير امت آن حضرت فرمود
لا ينبغى ان يسجد لاحد من دون اللَّه و لكن اكرموا نبيكم و اعرفوا الحق لاهله
سزاوار نباشد كه سجده كنند بجز از براى خدا و ليكن تكريم و تعظيم پيغمبر خود كنيد و حق او را بشناسيد و هر كس را بر قدر آن كس اكرام كنيد حقتعالى اين آيه را انزال فرمود كه كس را جايز نيست كه گويد بمردمان كه پرستش كنيد مرا بجز از خدا وَ لكِنْ و لكن گويد كه كُونُوا رَبَّانِيِّينَ باشيد كاملان در علم و عمل دينى و راستان و استواران و در خداشناسى ربانى منسوب برب است بزيادتى الف و نون چون لحيانى و رقبانى كه بمعنى كثير اللحيه و كبير الرقبه است يعنى شديد التمسك باشيد بامور دينيه و احكام آن بِما كُنْتُمْ بسبب آنكه باشيد شما از روى اخلاص تُعَلِّمُونَ الْكِتابَ كه بياموزيد يكديگر را كتابى كه از نزد حقتعالى فرود آمده وَ بِما كُنْتُمْ و بسبب آنكه باشيد شما كه پيوسته تَدْرُسُونَ بخوانيد و دراست كنيد آن كتاب را در انوار گفته كه ما مصدريه است و با سببيه و تقدير اينست كه (بسبب كونكم معلمين و بسبب كونكم دار سين) يعنى در علم و عمل كامل و شديد التمسك باشيد بسبب بودن شما تعليم دهندگان كتاب و بسبب بودن شما درس گويندگان چه فايده تعليم و تعلم معرفت حق است و اعتقاد و عمل بآن پس از معنى آيه چنان فهم مىشود كه ربانى كسيست كه علم را پرورش دهد با مادة و استفاده و آنكه محمد بن الحنفيه در روز دفن عبد اللَّه عباس فرموده كه (مات اليوم ربانى هذه الامة) مصدق اينست و از امير المؤمنين نيز مرويست كه
الربانى من يرب العلم
ربانى كسى است كه علم را پرورش دهد يعنى پيوسته در صدد تعلم و تعليم آن باشد و بروايت ديگر از امير المؤمنين (ع) و ابن عباس و حسن نقلست كه
الربانيون هم فقهاء و علماء
و قتاده و سدى گفتهاند كه (هم حكماء علماء) و ابن جبير گفته (هم حكماء اتقياء) و نزد ابن زيد هم المربيون المدبرون امر الناس فى الولاية بالاصلاح و زجاج تفسير آن بمعلمين كرده و از پيغمبر (ص) منقولست كه
ما من مؤمن و لا مؤمنة و لا حر و مملوك الا و للَّه عليه حق واجب ان يتعلم من القرآن و يتفقه فيه
و هيچ مرد مؤمن و زن مؤمنه و آزادى و بنده نباشد مگر كه خداى را بر او حقى هست واجب و لازم كه علم قرآن را بياموزد و احكام آن را بداند و بعد از آن اين آيه تلاوت فرمود و از ابن عباس نيز روايت است كه مراد ببشر در آيه حضرت رسالت (ص) است و بكتاب قران و در لطايف قشرى آورده كه ربانيون دانايان باشند بخدا و برد باران در راه خدا قائم