تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ٣٣٣ - سوره آل عمران(٣) آيات ١٣٠ تا ١٣٩
آنچه در زمينهاست يعنى خالق و مالك همه علويات و سفليات پس همه امور او را باشد نه غير او را يَغْفِرُ بيامرزد با توبه از روى عدل و بدون آن بر سبيل فضل لِمَنْ يَشاءُ مر هر كرا خواهد از آنها كه اطاعت او نموده بدايره اسلام درآمده باشد وَ يُعَذِّبُ مَنْ يَشاءُ عذاب كند هر كرا خواهد از كسانى كه بر كفر اصرار نمايند و يا عذاب كند عصات مؤمنانرا قبل از توبه بر سبيل عدل كما قال ابن عباس (يغفر لمن يتوب و يعذب من لم يتب) وَ اللَّهُ غَفُورٌ و خدا آمرزنده است بر بندگان خود چون ايمان آرند رَحِيمٌ مهربان بر ايشان كه تعجيل عذاب نكند بر ايشان پس اى محمد (ص) مبادرت مكن بر نفرين بد بر ايشان و گويند ابهام امر در تعذيب و مغفرت و عدم تصريح بذكر كسى كه مغفور و معذب باشد جهت آنست كه تا مكلف دايم در ميان خوف و رجا باشد پس از عذاب او ايمن نباشد و مأيوس از روح و رحمت او نگردد زيرا كه امن از عذاب او خسر است و ياس از رحمت او كفر كما قال سبحانه فَلا يَأْمَنُ مَكْرَ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْخاسِرُونَ و لا يَيْأَسُ مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْكافِرُونَ و از اينجاست كه صادق عليه السلام فرموده
لو وزن رجاء المؤمن و خوفه لاعتدلا
يعنى اگر وزن كنند خوف و رجاء مؤمن را هر دو برابر شوند و گفتهاند تعليق عذاب و غفران بمشيت جهت آنست كه مشيت او مطابق حكمت است پس هر چه مشيت او تعلق مىگيرد بر وفق مقتضاى حكمت است اگر گويند هر گاه رحمت او واسع باشد و بر غضب او سبقت گرفته پس بايد كه بندگان را عذاب نكند گوئيم رحمت او غالب نيست بر حكمت او زيرا كه رحمت او برقت قلب نيست هم چنان كه رحمت ما
و چون حقتعالى در اين آيه بيان تعذيب و مغفرت فرمود نسبت بهر كه مشيت و حكمت او مقتضى آن باشد در عقب او نهى فرمود از آن چيزى كه اتيان بآن موجب عقوبت است و گفت يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اى كسانى كه ايمان آوردهايد لا تَأْكُلُوا الرِّبَوا مخوريد مال ربا را أَضْعافاً مُضاعَفَةً در حالتى كه افزوده و تو بر تو باشد مراد از آن زيادات مكرره است و تخصيص آن باين قيد بآنكه ربا مطلقا حرام بحسب واقع است چه در زمان جاهليت و اوايل اسلام يكى مال خود را بربا ميداد تا وقتى كعين و چون مدت منقضى ميشد در اجل و ربا ميافزود و بر همين قياس تا كه بمدت متمادى يك درهم مال مديون به چندين دراهم ميرسيد و گفتهاند اضعافا در دراهم است و مضاعفة در اجل چه اضعاف مال ربا باضعاف اجل بود چنان كه گذشت وَ اتَّقُوا اللَّهَ و بترسيد از خدا چنان كه نهى كرده است لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ شايد شما رستگار شويد اين جمله در موضع حالست اى (راجين الفلاح) يعنى در ترك ربا از خدا بترسيد در حالتى كه اميدواريد برستگارى