در آسمانهاست از كواكب و فرشتگان و غير آن و يا او راست عوالم روحانية كه استار غيوب و بواطن صفاتند وَ ما فِي الْأَرْضِ‌ و آنچه در زمين است از اركان و مواليد و يا مر او راست عوالم جسمانيه كه ظواهر اسما و مظاهر افعالند يعنى زمام اختيار خلق و ملك سماوات و ارضين و ما بينهما و تدابير آنها به يد اقتدار و قبضه اختيار او است چه او مبدء و منشى همه مكونات است و ممكنات پس ملك و ملك همه دريد او باشد و بهر وجهى كه خواهد صرف آن نمايد وَ إِنْ تُبْدُوا و اگر آشكارا كنيد ما فِي أَنْفُسِكُمْ‌ آنچه در نفسهاى شما است از عزائم و نيات‌ أَوْ تُخْفُوهُ‌ يا پنهان سازيد آن را يُحاسِبْكُمْ بِهِ اللَّهُ‌ شمار ميكند شما را بدان چيز پس شما را بر آن مجازات خواهد داد از ابن عباس و شبعى و جمعى ديگر از مفسران مرويست كه مراد اظهار كتمان شهادتست يعنى خدا عالم است بظاهر ساختن و پنهان كردن شما كلمه شهادت را و جزاى شما خواهد داد بر وفق آن و نزد مقاتل و واقدى مراد موالاة كفار است لقوله تعالى‌ إِنْ تُخْفُوا ما فِي صُدُورِكُمْ أَوْ تُبْدُوهُ يَعْلَمْهُ اللَّهُ‌ يعنى اگر اظهار مودة و دوستى كافران كنيد و اگر آن را پنهان داريد كه حق سبحانه جزاى شما خواهد داد بآن و نزد بعضى حكم آيه عام است در احكام متقدمه و حق سبحانه بآن تخويف و تهديد عباد نموده از عمل كردن بخلاف آن و نزد جماعتى ديگر آيه بر سبيل عموم است در جميع امور ليكن حكم آن منسوخ است بآيه‌ لا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَها و بقول حضرت رسالت (ص)

ان اللَّه تجاوز لامتى ما حدثت به انفسها ما لم تكلم او تعمل به‌

يعنى بدرستى كه حقتعالى از امت من درگذرانيده و عفو فرموده آنچه نفس ايشان بآن حكايت كند ما دام كه نگفته باشند يا بآن عمل نكرده باشند و اينقول از ابن مسعود و ابى هريره مرويست و عقل صايب منكر اين قولست و آن را صحيح نميداند زيرا كه جايز نيست تكليف بنده بآنچه فوق وسع او باشد پس چگونه اول حكم آن ثابت بوده باشد و بعد از آن منسوخ شده و نيز نزد معظم علماى اصول نسخ بر احكام متعرض ميشود نه بر اخبار و اين آيه از اخبار است پس منسوخ نباشد بلكه حق آنست كه آيه متناول اعتقادات صحيحه و فاسده است و اما آنچه در تحت تكليف داخل نيست از وساوس و هواجس نفسانى و آنچه تحفظ از آن ممكن نباشد از خواطر خارج است از اين حكم بدلالت عقليه و بقول حضرت رسالة (ص) كه‌

ان اللَّه تجاوز لهذه الامة عن نسيانها و ما حدثت به انفسها

و گويند آيه ثابته مبين اين آيه است و مزيل توهم از صرف آن بمعنى كه جايز نيست عقلا چون خواطر و هواجس كه از تحت قدرت خارجند و از امام محمد باقر (ع) مرويست كه تفسير اين آيه برين نهج است كه آنچه آشكارا كنيد از افعال ظاهره كه مردم آن را مشاهده كنند و دانند و آنچه پنهان كنيد از مردمان و ايشان آن را ندانند حق سبحانه برين هر دو جزا