تفسير منهج الصادقين فى الزام المخالفين - كاشانى، ملا فتح الله - الصفحة ٢٦٥ - سوره آل عمران(٣) آيات ٩٠ تا ٩٩
بيزاريست از ايشان وَ النَّاسِ أَجْمَعِينَ و لعنت همه مؤمنان كه آن مذمت كردنست مر ايشان را بطلب كردن از خدا دورى ايشان را از رحمت خود و ميتواند بود كه ناس بر عموم خود باشد چه كافر نيز منكر حق را لعنت ميكند و مرتد از حق را هدف تير طعن ميسازد و لكن بعينه حق را نميداند خالِدِينَ فِيها در حالتى كه جاويد باشند در لعنت يا در عقوبت و يا در آتش كه اثر لعنت است و بنا بر آنكه ضمير راجع بعقوبت باشد يا نار عدم ذكر مرجع آن بجهت دلالت كلام است بر آن لا يُخَفَّفُ سبك گردانيده نشود عَنْهُمُ الْعَذابُ از ايشان عذاب دوزخ وَ لا هُمْ يُنْظَرُونَ و نباشند ايشان كه مهلت داده شوند تا بدنيا رجوع كنند و ايمان آرند و يا تاخير عذاب ايشان كنند از وقتى بوقتى و در آيه دلالت است بر جواز لعن بر مخالف ايمان و در مجمع آورده كه حارث بن سويد بن صامت بعد از آنكه با آن يازده كس ديگر مرتد شده بكفار مكه لاحق شد پشيمان گشت و كسى را بقوم خود فرستاد كه از رسول (ص) معلوم كنند كه توبه او مقبول باشد يا نه اين آيات نازل شد تا بقوله إِلَّا الَّذِينَ تابُوا مگر آنان كه باز گردند بحضرت ربوبيت و بصدق تمام بوحدانيت او بگروند و تصديق پيغمبر او كنند مِنْ بَعْدِ ذلِكَ از پس آنكه برگشتهاند از حق وَ أَصْلَحُوا و بصلاح آرند فساد ضماير و رداعت اعتقادات خود را و بعد از توبه اعمال خود را كه فاسد ساختهاند باصلاح آرند يعنى نماز بگذارند و روزه بدارند و حج و جهاد كنند و اداء حقوق ماليه نمايند و اصح اولست زيرا كه اين شرط صحت توبه نيست و لهذا اگر قبل از اين افعال بميرد بر ايمان مرده است باجماع امت و جايز است كه تقدير مفعول نكنند و معنى اين باشد كه درآيند در صلاح فَإِنَّ اللَّهَ پس بتحقيق كه خداى غَفُورٌ آمرزنده توبه كارانست رَحِيمٌ مهربان است بر ايشان ذكر مغفرت دليل است بر آنكه اسقاط عقاب بتوبه تفضل است از حقتعالى نه واجب
و مرويست كه برادر حارث بن سويد اين آيتها را بر دست امينى نزد برادر فرستاد و حارث بعد از تلاوت اين آيه او را گفت من هرگز دروغى نشنيدهام و برادرم نيز بر رسول (ص) افترا نميكند و رسول (ص) نيز دروغ بر خدا نميبندد و خدا از همه راستگوتر است پس من چرا نااميد باشم توبهكنان روى بمدينه نهاد و بوقت رجوع همين آيه را بر آن يازده تن ديگر خواند و ايشان از توبه ابا نموده جوابدادند كه حالا در مكه طرح اقامت افكندهايم و انتظار مغلوبيت محمد (ص) و انصار و اعوان او ميكشيم اگر مطلوب ما حاصل شد فهو المراد و الا چون خواهيم بدين اسلام باز گرديم و توبه ما نيز پذيرفته شود حقتعالى در شان ايشان