جمله آن اينست كه مبدء وجود انسان است و سبب معاش و دليل ايشان بر معرفت تو و حث آنها بر طاعت تو يا بجهة اين برسند بحياة ابديه و سعادت سرمديه در جوار تو بعد از آن تنزيه او سبحانه مينمايند از هر چه لايق ذات و صفات او نيست و ميگويند سُبْحانَكَ‌ پاكى و پاكيزگى‌تر است در آن كه هيچ چيز را بباطل نيافريدى‌ فَقِنا پس نگاه دار ما را بحمايت لطف خود عَذابَ النَّارِ از عذاب آتش دوزخ بجهة اخلال ما نه نظر كردن در خلق تو و تقصير ما در قيام نمودن بآنچه مقتضى آنست سبحان مصدر فعل محذوف است اى سبحنا سبحانا لك يعنى پاكيزه ميدانيم پاكيز دانستنى ترا از هر چه لايق بذات متعالى تو نباشد مانند آفريدن عبث و باطل و اين جمله معترضه است و فايده فا دلالتست بر آنكه علم ايشان بآن چيزى كه بسبب آن آسمانها و زمين‌ها آفريده شده حامل ايشان است بر استعاذه و در مجمع آورده كه آيه دلالتست بر آنكه كفر و ضلال و قبايح آفريده خدا نيست زيرا كه همه اين باطل است بلا خلاف و حقتعالى نفى اين معنى كرده بحكايت اولوا الالباب كه راضى به اقوال ايشانست پس واجبست بر آنكه جازم شوند كه هيچ قبيحى از قبائح مضاف به او سبحانه نيست بلكه از او منتفى است و اولو الالباب كه تفكر كنندگانند در بدايع صنايع علويات و سفليات بر سبيل خشية مى‌گويند كه‌ رَبَّنا اى پروردگار ما إِنَّكَ‌ بدرستى كه تو از روى عدل‌ مَنْ تُدْخِلِ النَّارَ هر كرا در آورى بدوزخ‌ فَقَدْ أَخْزَيْتَهُ‌ پس بدرستى كه خوار و رسوا گردانيدى او را بعقوبت مراد به اين قول تهويل مستعاذ منه است تا تنبيه باشد بر شدت خوف ايشان و طلب وقايه از آن و در اين اشعار است بآنكه عذاب روحانى اقطعست‌ وَ ما لِلظَّالِمِينَ‌ و نيست مر ستمكاران را و از حد بيرون رفتگان را از مشرك و يهود و نصارى و امثال ايشان از طغاة و عصاة مِنْ أَنْصارٍ يارانى كه از روى مغالبه و قهر عذاب را زايشان مندفع سازند مراد بظالمين مدخلين‌اند و وضع ظاهر در موضع مضمر بجهت دلالتست بر آنكه ظلم ايشان سبب است براى ادخال ايشان در آتش و انقطاع نصرت از ايشان در خلاصى از آن و از نفى نصرت نفى شفاعت عصاة اهل اسلام لازم نمى‌آيد چه نصرت دفعى است بقهر و شفاعت بر وجه مسئله و خضوع و تضرع است بخدا و مع ذلك محتمل است كه مراد بظالمان اهل كفر باشند نه عصاة اهل ايمان و صدور شفاعت از حضرت رسالت (ص) براى مؤمنانى كه اهل كباير باشند مجمع عليه جميع امت است و احاديث صحيحه متواتره درين باب واقع شده و از جمله بخارى در صحيح از انس بن مالك روايت كرده كه پيغمبر (ص) فرموده كه بعضى از امت من باشند كه بعد از مدت متمادى كه در دوزخ بوده باشند اثر شفاعت به‌