صدقه‌ لَيْسَ عَلَيْكَ‌ نيست واجب بر تو اى محمد (ص) هُداهُمْ‌ راه نمودن مردمان را و ايشان را مهتدى ساختن بلكه بر تو همين هدايت دعوتست و ارشاد بر محاسن و نهى از قبايح كردن چو من و اذى و انفاق خبيث‌ وَ لكِنَّ اللَّهَ‌ و ليكن خدا بعنايت خود يَهْدِي‌ راه راست مى‌نمايد به ايمان‌ مَنْ يَشاءُ هر كرا خواهد يعنى توفيق و لطف ميفرمايد بهر كه شايسته آنست از كسانى كه طالب هدايتند و ناظر در ادله هاديه نه كسانى كه جاحد و معاندند و ديده بصيرت را از آن بر ميدارند وَ ما تُنْفِقُوا و آنچه نفقه مى كنيد مِنْ خَيْرٍ از مال يعنى از صدقه معروفه‌ فَلِأَنْفُسِكُمْ‌ پس از براى شما است يعنى ثواب آن راجع بشماست پس چرا در انفاق منت مى‌نهيد و انفاق خبيث ميكنيد مرويست كه انصار قبل از اسلام بجهت مصاهره و رضاعى كه ميان ايشان و يهود بود بديشان نفقه ميكردند بعد از آنكه خلعت اسلام پوشيدند و از جام معرفت سيد انام (ص) شربت معرفت نوشيدند نفقه كردن را بر جهودان كاره شدند و سعد بن جبير گفته كه عادت مسلمانان چنان بود كه بدرويشان اهل ذمه صدقه ميدادند چون درويشان اهل اسلام بسيار شدند صدقه را به ايشان نقلكردند و چون صورت حال بعرض حضرت رسالت (ص) رسيد آيه آمد كه بر تو نيست كه يهود را براه راست دارى بلكه بر تو همين ابلاغ است و خدا ايشان را راه مينمايد و آنچه نفقه ميكنيد ثواب آن راجع بشما است‌ وَ ما تُنْفِقُونَ‌ و نفقه نميكنيد شما كه مؤمنانيد إِلَّا ابْتِغاءَ وَجْهِ اللَّهِ‌ مگر براى طلب ثواب خدا و خوشنودى وى و گويند اين بمعنى نهى است يعنى نفقه مكنيد مگر براى طلب ثواب‌ وَ ما تُنْفِقُوا مِنْ خَيْرٍ و آنچه نفقه ميكنيد از مال خود يُوَفَّ إِلَيْكُمْ‌ توفيه مزد آن ميكند خدا بشما يعنى جزاى آن بتمامى بشما ميرساند پس تأكيد شرطيه سابقه است‌ وَ أَنْتُمْ لا تُظْلَمُونَ‌ و شما ستم ديده نشويد از ثواب اعمال شما بستم چيزى كم نكند و بدانكه مضمون اين آيه كه جواز تعميم انفاقست در صورتيست كه انفاق در غير واجب باشد و اما در واجب جايز نيست صرف آن بكافر به اتفاق علما و مرويست كه بعد از نزول اين آيه رسول (ص) فرمود كه‌

تصدقوا على اهل الايمان‌

و در (كنز العرفان) آورده كه در اين آيه چند فايده است يكى آنكه حقتعالى تحريص فرموده بر انفاق بآنكه آن فى الحقيقه عايد بمنفق است چه هر گاه شخصى دانست كه فايده انفاق راجع باوست انبعاث او بانفاق اشد و اقوى خواهد شد و مراد بخير مال است لقوله‌ وَ إِنَّهُ لِحُبِّ الْخَيْرِ لَشَدِيدٌ دويم مراد بقوله‌ وَ ما تُنْفِقُونَ‌ نهى است مانند

قوله (ص) لا تنكح المرأة على عمتها و خالتها

و مراد آنست كه‌