اثرآفرینان استرآباد و جرجان (استان گلستان) - مقدم، محمدباقر - الصفحة ٨٣١ - «یوسف جزی استرآبادی»
بود. مادرش از سادات «شیرنگ»، «استرآباد» و خاندان مذهبی است.
میر یوسف علی، در روستای «نرساباد» «استرآباد» زاده شد. پس از تحصیل و نیل به مراتب علم و ادب، به ارشاد و ترویج دین پرداخت.
او تا حدود پنجاه سالگی، در زادگاهش بود. شاید در اواخر دهه ی چهارم زندگانی، یعنی سال ٩٦٩ه-.ق.، رهسپار «مشهد» مقدس گردید. مدت یک سال در آنجا زندگی کرد. پس از آن به سوی «هند» حرکت کرد و حدود سال ٩٧١ه-.ق. وارد «هندوستان» شد.
میریوسف علی حدود چهل سال در «هندوستان» زیست. در حالی که از مقام و منزلت خوبی برخوردار بود.
یوسف علی استرآبادی، گذشته از تبحر در فقه، حدیث و کلام، از استعداد شعری نیز برخوردار بود. از این رو در سرودن اشعار و رباعیات مهارتی یافت و در زمره ی شعرا بشمار آمد.
او را از آن روی اصم می نامیدند که گوشش سنگین و در اواخر عمر ناشنوا شده بود.
تمایل و مشرب میر یوسف علی، به علمای اخباری بیشتر بود تا فقهای اصولی. به همین جهت با شهید «قاضی نورالله شوشتری»، به مکاتبه و مناظره مکتوب برخاست.
مناظرات او با «قاضی نورالله شوشتری»، تحت عنوان «اسئله یوسفیه» جمع آوری و منتشر شده است.
آثار:
١. اسئله یوسفیه (جوابات میریوسف علی) (مناظره یوسفیه)
یکی از مهم ترین آثار میریوسف علی، همین اسئله ای است که وی از محضر قاضی نورالله شوشتری پرسیده است.
وی به سال ١٠١٩ه-.ق.، نامه ای به خدمت قاضی نورالله شوشتری نوشته و در خصوص علم پیامبر (ص) و امامان (ع) سوال کرده است.
مجموعه این مکاتبات، توسط شخصی به نام «عبدالرحیم حسینی جفری» (خفری، یا جعفری) گردآوری شده و پس از آن به عنوان «اسئله یوسفیه» شناخته شده است.
میریوسف علی درباره ی روایتی که در کتاب «تحریر الاحکام الشرعیه» «علامه حلی» و دیگر بزرگان است، پرسیده و محتوای آن روایت، علم رسول خدا (ص) از فی ما ضمیر دیگران است.
پاسخ قاطع «قاضی نورالله شوشتری»، مناظرات بعدی را شکل داده و میریوسف علی اخباری را وادار به پرسش های بعدی کرده است.
نسخه های خطی:
١ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی آیت الله العظمی مرعشی نجفی (ره)» به شماره ١٢٦١٠ در ١٤٧ برگ، کتابت سال ١٢٨٣ه-.ق.، با عنوان «جوابات میرزا یوسف علی» موجود است.
١ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی آصفیه» در ٤١ برگ، کتابت سال ١١١٢ه-.ق. موجود است.
١ نسخه ی خطی در «کتابخانه دانشگاه تهران» به شماره ٤٥١٣ در ٩٦ برگ، کتابت سال ١٠٦٤ه-.ق. موجود است.
١ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی مجلس شورای اسلامی» به شماره ١٨٥٨٩ موجود است.
نسخه های چاپی:
«اسئله یوسفیه» به کوشش «رسول جعفریان» به سال ١٣٨٨ش.، با تصحیح از روی سه نسخه ی خطی، منتشر شده است.