حضور آنان در حوزه ی علمیه ی نجف اشرف، هندوستان و مکه ی مکرمه نیز درخشنده و چشمگیر است. هم چنین در هر رشته از علوم و دانش ها، شخصیت برجسته ای از این سرزمین برخاسته است و کتاب بسیار ارزشمندی از خود برجای نهاده است که خواننده ی گرامی در متن این اثر، با آن کتاب ها آشنا خواهد شد.

به هر روی، کتاب حاضر عهده دار معرفی بیش از سیصد مدخل از دانشمندان استرآباد و جرجان تا پایان قرن ١٤ ه- .ق است. تعدادی از این مدخل ها ارجاعی و تعدادی برای رفع ابهام است.

١ ) معیار مدخل گزینی، انتساب حداقلی اشخاص به استرآباد و جرجان است. به عبارت روشن تر، هر کس که در این شهر متولد یا فوت شده، مدت زمانی در استرآباد و جرجان سکونت اختیار کرده و یا نیاکانش از مردم این شهر هستند، مشمول تعریف انتساب حداقلی می شود. به شرطی که حداقل یک اثر مکتوبِ منثور یا منظوم به او نسبت داده باشند.

٢ ) منابع و مآخذ مورد استفاده برای این پژوهش، کلیه ی فهرست های نسخه های خطی کتابخانه های قابل دسترس ایران و جهان، کتاب شناسی ها، تذکره ها، کتاب های شرح حال، کتاب های رجالی، تاریخی، مقاله ها و نشریاتی است که اندک اطلاعاتی از مدخل های گزینش شده را در دسترس قرار دهند.

٣ ) ترتیب کتاب براساس الفبای نام کوچک اشخاص است. بجز مواردی که ابهام یا شباهت اسمی وجود داشته باشد. یا نام مشهور، تخلص، کنیه و لقب شخص پیش و بیش از نام کوچکش شهرت پیدا کرده باشد. هم چنین کلمه ی سید، پیش از نام سادات ذکر شده است.

٤ ) در صورتی که سال تولد و وفات شخصی، به طور قطع یا احتمالی به دست آید، ذیل نامش، به ترتیب: تولد، خط تیره، وفات ذکر شده است. در غیر این صورت قرن زندگانی آن شخص جایگزین می گردد. اما اگر در مواردی هیچ تشخیص زمانی امکان پذیر نشد، علامت سوال به کار رفته است.

٥ ) ذیل شرح حال مختصر هر مدخل، کتاب ها و آثار آن شخص به ترتیب الفبای عنوان آنها (حتی المقدور) آورده شده است. سپس در صورتی که آگاهی از محتوای کتاب در دسترس باشد، گزارشی از آن ارایه و در پی آن، نسخه های خطی و چاپی آن آورده شده است. در پایان منابع مورد استفاده ذکر شده است.

نگارنده برخود لازم می داند که از موسس محترم موسسه ی فرهنگی میرداماد، آیت الله سید کاظم نورمفیدی و ریاست محترم آن، حجت الاسلام و المسلمین حاج سید مجتبی نورمفیدی کمال تشکر را به عمل آورد؛ زیرا گذشته از پیشنهاد تألیف این کتاب و حمایت های مالی، نشر آن را نیز به عهده گرفتند. هم چنین از همکاران محترمی که به صورت گروهی در فیش برداری و گردآوری اطلاعات این حقیر را یاری رساندند.

محمد باقر مقدم