اثرآفرینان استرآباد و جرجان (استان گلستان) - مقدم، محمدباقر - الصفحة ٧٨ - «احمد استرآبادی متخلّص به نسیم»

کرد و سالها از محضر بزرگانی چون: «ابویعلی موصلی»، «ابنعقده»، «محمد بن عثمان بن محمد بن شیبه»، «ابراهیم بن زهیر حلوانی»، «حمزه بن محمد کاتب»، «یوسف بن یعقوب قاضی»، «احمد بن محمد بن مسروق»، «محمد بن عبدالله مطین»، «محمد بن یحیی مروزی»، «حسن بن علویه قطان»، «جعفر بن محمد فریانی» و صدها تن دیگر حدیث شنید.

شخصیتهای بزرگی که از او حدیث شنیدهاند عبارت اند از: «حاکم»، «ابوبکر برقانی»، «حمزه سهمی»، «ابوحازم عبدوی»، «حسین بن محمد باشانی»، «ابوسعید نقاش»، «ابوالحسن محمد بن علی طبری» و ده ها تن دیگر.

سهمی در تاریخ «جرجان» نقل میکند که وزیر «ابوالفضل جعفر بن فضل بن فرات» در «مصر» از من درباره ی «ابوبکر اسماعیلی» پرسید. و من از سیره و صفات او و تصنیفاتش سخن گفتم. او تعجب کرد و گفت: خدا به او علم، جاه و صیت و حسن را یکجا داده است.

اسماعیلی عمری طولانی داشت. او عاقبت در نود و چهار سالگی در «جرجان» درگذشت. آنگاه که خبر مرگ او به «بغداد» رسید، همهی دانشمندان بزرگ «بغداد»، قریب به سی صد تن جمع شده و برایش مراسم سوگواری برگزار کردند.

آثار:

١. جزوهی احادیث

این جزوه که عنوان خاصی ندارد، شامل بخشی از احادیث وی، همراه روایات دیگر محدثان است.

جزوه در ٩ برگ و شامل ٣١ حدیث است.

نسخه های خطی:

١ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی ظاهریهی دمشق» به شماره ٢٠٢/GAS,I موجود است.

نسخه های چاپی:

چاپ نشده است.

٢. المعجم

اسماعیلی در این اثر، اسامی چهارصد و ده تن از مشایخ حدیث خود را معرفی کرده است. کتاب به روایت «احمد بن محمد برقانی» از طریق «ابوطاهر سلفی» به دست ما رسیده است. او تالیف المعجم را به سال ٣٦١ه-.ق. آغاز کرد.

«شوتسینگر» در کتابی با عنوان «کتاب المعجم ابوبکر اسماعیلی» به تفصیل درباره ی این کتاب و نسخه ی خطی آن به تحقیق پرداخته است.

نسخه های خطی:

از این کتاب فقط ١ نسخه ی خطی شناخته شده است. نسخه ی یاد شده در «کتابخانه ی ولی الدین در استانبول» به شماره ٨٤٥ موجود است.

«محمد منصور» از روی نسخه ی «استانبول»، اقدام به چاپ کتاب معجم الشیوخ کرده است.

بنا به گزارش «موسوعه اعلام العلما و الادبا»، نسخه های دیگری نیز در موسسهی کتابهای خطی عربی «(معهد المخطوطات العربیه)» وجود دارد.

نسخه های چاپی:

ظاهراً نخستین چاپ المعجم به سال ١٤١٠ه-.ق. و با تحقیقات «زیاد محمد منصور» در ٢ جلد و در «مدینه» توسط انتشارات مکتبه العلوم و الحکم، انجام گرفته است.

بار دیگر به سال ١٤١٤ه-.ق. در بیروت، به وسیله دارالفکر و با تحقیقات عبدالله عمر بارودی منتشر گردیده است.

٣. المستخرج علی صحیح البخاری (صحیح ابوبکر الاسماعیلی)

بنابر آنچه «ذهبی» در «تذکره الحفاظ» گفته است، این اثر در ٤ جزء است و نسخهای از آن در اختیار «ابنحجر