اثرآفرینان استرآباد و جرجان (استان گلستان) - مقدم، محمدباقر - الصفحة ٤٣٨ - «عیسی بن یحیی جرجانی»
٢٦. کتابی درباره ی نفس
نسخه های خطی:
هیچ گزارشی از نسخ خطی آن در دست نیست.
نسخه های چاپی:
چاپ نشده است.
٢٧. المائه فی صناعه الطب (صد باب) (دیوان طب)
این کتاب مشهورترین و بزرگ ترین نوشته ی ابوسهل جرجانی است. صد باب، در واقع یک دایرهالمعارف بزرگ پزشکی محسوب می گردد.
کتاب المائه، در صد بخش تنظیم شده است. ابوسهل به هر بخش از بخش های صدگانه کتاب یک عنوان و نام انتخاب کرده است. وی درباره ی سبک نگارش و وجه تسمیه ی آن می گوید:
من هر بخش را به گونه ی کتاب جداگانه ای نوشتم تا استفاده از هریک از این بخش ها به شکل مستقل امکان داشته باشد.
در این اثر بر خلاف کتاب «الطب الکلی» مسائل عمومی پزشکی، بیش از دو سوم آن را در برمی گیرد و درباره ی علاج بیماری ها، از برگ ١٩٩ تا آخر سخن گفته است.
ترتیب بخش درمانی این کتاب نیز مانند مقاله دوم الطب الکلی است. با این تفاوت که در المائه، مباحث درمان برخی از بیماری های عمومی پیش از بخش درمان دردهای مربوط به عضو مشخص آمده است.
ابوسهل در المائه نیز به ذکر آثار و نحوه ی ترکیب داروها پرداخته و به بخش شناسایی و شرح نشانه های بیماری بسیار کم توجه کرده است.
بر این کتاب حاشیه ها و تعلیقاتی نیز نوشته اند. برخی از آنها بدین شرح هستند:
حاشیه ی «ابن تلمیذ» پزشک نامدار با عنوان «الحواشی علی کتاب المائه» و تعلیق وی با عنوان «تعالیق استخرجها من الکتاب المائه للمسیحی»، حاشیه ی «نعمان بن ابی الرضا اسرائیلی» به نام «الحواشی النعمانیه و المقاصد الطبیه» که در ١٩٥٩م. به کوشش «قدری شرفی» در «حیدرآباد دکن» به چاپ رسید.
نسخه های خطی:
١ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی نور عثمانیه» به شماره ٣٥٥٧ نگهداری می شود که کهن ترین نسخه ی این کتاب محسوب می گردد.
گویا کتابت این نسخه به زمان حیات مولف بازمی گردد. نسخه دارای ٤٠ کتاب از ١٠٠ کتاب مولف را داراست و مرتب نیست.
١ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی خانقاه احمدیه» «شیراز»، کتابت سده ٦ و ٧ه-.ق. موجود است.
١ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی بادلین» کتابت سال ٥٩٢ه-.ق. موجود است.
١ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی مغنیسا (مانیسا) ترکیه» به شماره ١٧٩٦ کتابت سال ٦٧٣ه-.ق.، شامل کتاب های ٥٧ تا ١٠٠، موجود است.
٣ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی مجلس شورای اسلامی» به شماره ١/٦٣٩٢ در ٤٥٧ صفحه، کتابت سده ١٣ه-.ق.، ١/١٧٥ در ٢٥٦ برگ، کتابت سده ١١ه-.ق. و شماره ١/٦٣٣٥ در ٥٠٢ صفحه، کتابت سال ٦٤٣ه-.ق.، گویا استنساخ شده از روی نسخه ی اصل مولف توسط «ابن ملکا»، موجود است.
١ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی ملی ملک» «تهران» به شماره