اثرآفرینان استرآباد و جرجان (استان گلستان) - مقدم، محمدباقر - الصفحة ٤٢٦ - «علی بن محمد زبحی جرجانی»
نسخه های چاپی:
چاپ نشده است.
شاید آثار و تالیفات میر سید شریف جرجانی بیش از این باشد که به قلم آمد. لیکن در حال حاضر به همه ی آنها دسترسی نبود.
با فهرست شدن و معرفی آثار خطی بیشتر در کتابخانه های «ایران» و جهان، آثار بیشتری از وی شناخته خواهد شد.
در پایان باید گفت که از میر سید شریف نامه ها و مکاتباتی نیز برجای مانده است. از آن جمله مکاتبه وی با «عبدالرحیم بن معروف رازی» است. در یک نسخه ی خطی به شماره ١٤٠٣٤ کتابخانه ی مجلس شورای اسلامی، یادداشتی از نامبرده ی فوق وجود دارد که در جواب نامه جرجانی نوشته است.
گویا جرجانی از وی خواسته است کلماتی را که منظورش بود، در اشعاری آورده شود. «رازی» آن کلمات را به نظم کشیده و برای جرجانی فرستاده است.
هم چنین از میر سید شریف اجازه نامه هایی نیز برجای است. یکی از این اجازه نامه ها، اجازه ای است که به «محمد حاجی ابن شیخ عمر بن محمد»، یکی از شاگردانش، به زبان عربی داده است.
«عبدالقادر بن عمر بغدادی» متوفای ١٠٩٣ه-.ق. در مقدمه کتاب «خزانه الادب» این اجازه نامه را نقل کرده است. تاریخ نگارش اجازه نامه سال ٨١٣ه-.ق. در «سمرقند» است.
وی در این اجازه به شاگردش رخصت نقل روایت و تدریس فنون ادب و اصول فقه را داده است.
گذشته از این ها، جرجانی مناظراتی نیز با علما و ادبای زمان خود داشت که متن برخی از آنها برجای است. یکی از این مناظره ها، مناظره ی وی با «سعد الدین تفتازانی» است.
گفته می شود، مناظره جرجانی با «تفتازانی»، یک بار و در یک جلسه اتفاق نیافتده است. بلکه چند مناظره میان آنان واقع شده است.
در یکی از این مناظره ها، موضوع بر سر این مسئله بود:
آیا اراده ی انتقام، سبب غضب می شود، یا غضب، سبب اراده ی انتقام می شود؟»
گویا «تفتازانی» معتقد به این بود که اراده ی انتقام، سبب غضب می شود.
جرجانی که از نظریه ی مقابل دفاع می کرد، بر «سعد الدین تفتازانی» غالب می گردد.
اما مشخص نیست که در این مناظره ها چه کسی داور بود.
در مناظره ی دیگری که در «سمرقند» و در حضور «تیمور» اتفاق افتاد، «نعمان الدین خوارزمی» متوفای ٨٠٥ه-.ق. داوری کرد.
موضوع این مناظره، «اجتماع استعاره تبعیه و استعاره ی تمثیلیه» بود.
برای آگاهی از متن مناظره (نسبتاً طولانی) که گویا روزها به طول انجامیده، به مقاله ی «مناظره های میر سید شریف جرجانی و سعد الدین تفتازانی» در مجله آینه میراث، دوره جدید، تابستان ١٣٨٤ شماره ٢٩ نوشته ی «صدر الدین گوموش» و ترجمه ی «لیلا رحیمی بهمنی» مراجعه کنید.
هم چنین به نوشته ی «طاش کوپری زاده» «احمد افندی» متوفای ٩٣٨ه-.ق. با عنوان «مسالک الخلاص فی مهالک الخواص» مراجعه شود.