اثرآفرینان استرآباد و جرجان (استان گلستان) - مقدم، محمدباقر - الصفحة ٢٣٤ - «عبدالقاهر بن عبدالرحمن جرجانی»
١٩. العمده
عبدالقاهر کتاب العمده را در علم صرف نوشته است. کتاب با عنوان «العمده فی التصریف» نیز شناخته میشود. برخی مانند «قاضی شهبه» آن را «العٌمٌد» نامیده است.
باوجود اینکه کتاب العمده چاپ شده است، به نسخه ی خطی آن دست نیافتیم.
نسخه های خطی:
هیچ گزارشی از نسخ خطی آن در دست نیست.
نسخه های چاپی:
نخستین و تنها چاپ آن به سال ١٩٩٦م. در «قاهره» با کوشش «بدراوی زهران» به انجام رسیده است.
٢٠. العوامل المائه (مائه عامل)
معروفترین و پرتیراژترین اثر عبدالقاهر جرجانی همین کتاب عوامل در علم نحو است. جرجانی آن را بسیار خلاصه و مرتب و خوب نوشته است. از اینرو مورد توجه همهی زبان آموزان عربی در خاور و باختر قرار گرفته است.
دهها و بلکه صدها شرح بر این کتاب به وسیله ادبا و دانشمندان ایرانی و غیر ایرانی نوشته شده است. اصل کتاب و شروح آن یکی از متون درسی حوزههای علمیه در سطح مقدمات است.
کتاب و شروح آن به زبانهای لاتینی، فارسی، اردو و عربی ترجمه شده است. نسخههای خطی اصل کتاب و شروح آن، بسیار زیاد است.
نسخه های خطی:
٦ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی آیت الله العظمی مرعشی نجفی (ره)» به شماره ٤٦٤٣ در ١٨٢ برگ، کتابت سال ١٣٠٦-١٣٠٩ه-.ق.، شماره ٩٨٦ در ١٥٠ برگ، کتابت سال ١١٠٠ه-.ق.، شماره ٢/١٠٨٢٢ در ٥٦ برگ، کتابت سده ١٢ه-.ق.، شماره ٧٥٧٩ در ١٢ برگ، کتابت سال ١٢١٢ه-.ق.، شماره ٣/٤٦٤ در ١٣ برگ، کتابت سده ١٢ه-.ق.، شماره ٢/١١٣٦٧ کتابت سال ١٢٤٥ه-.ق. و شماره ٣/١١٥٣٤ موجود است.
٣ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی آستان قدس رضوی (ع)» به شماره ١٤/٢٦٤٢ در ٨٢ برگ، شماره ٣/٣٨٥ در ٦٩ برگ و شماره...در ١٠٤ برگ، کتابت سال ١١٨٩ه-.ق. موجود است.
٢ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی آیت الله فاضل خوانساری (ره)» به شماره ٣/٤٦٤ در ١٣ برگ، کتابت سده ١٢ه-.ق. و شماره ٤٦٥ در ٣٦ برگ، کتابت سال ١٠٧٧ه-.ق. موجود است.
٢ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی مسجد جامع گوهر شاد» «مشهد» به شماره ١/٦٥٦ در ١٤٠ برگ، کتابت ١٢٦٩ه-.ق. و شماره ٣/١٥٨٣ در ٦٠ برگ، کتابت سال ١٠٩٩ه-.ق. موجود است.
١ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی دانشکدهی الاهیات و معارف اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد» به شماره ٢/٢٦ در ١٤ برگ و کتابت سال ١٢٣٤ه-.ق. موجود است.
١ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی مرکزی دانشگاه تهران» به شماره ٤/١٦٦٩ در ١١٨ برگ، کتابت سال ١٢٦١ه-.ق. موجود است.
١١ نسخه ی خطی در «کتابخانه ی مجلس شورای اسلامی» به شماره ٨/١٤٤٠١ در ١٠ برگ، شماره ٢/٢٨٩١ در ٣٤٦برگ، شماره ١٦٤٤، شماره ١٣/٣٩٣٦ در ٤٩٠ صفحه، کتابت سده ١١ه-.ق.، شماره ٧١٨٧ در ٢٤ برگ، کتابت سال ١٢١٨ه-.ق.، شماره ٧/١٢٠٠٤ در ١٤٨ برگ، شماره ٢٩٦/ع در ٦٢ برگ، کتابت سده ١٢ه-.ق.، شماره ٣/١٤٤، شماره ٣٠٣/ع در ١٥٥ برگ، کتابت سال ١١٧٣ه-.ق.، شماره ٢٧٣/ع در ٦٦ برگ و شماره ٢/١٤٤ موجود است.