شب يا آنچه خدا بخواهد سپرى شود بر مى‌خيزند و از روى بيم و اميد به ثوابهاى الهى دست التجا و نياز به سوى او دراز مى‌كنند. خداوند آنان را در كتاب خود براى پيامبرش ذكر كرده و او را از آنچه به آنان مى‌بخشد و در جوار خود جايشان مى‌دهد و در بهشت خود واردشان مى‌كند و آنان را از بيم و هراس ايمنى مى‌دهد آگاه كرده است.» عرض كردم: قربانت شوم، اگر من در آخر شب به پاخيزم چه بگويمي فرمود: «بگو، الحمد للّه ربّ العالمين و آله المرسلين، الحمد للّه الّذى يحيى الموتى و يبعث من في القبور، چه هر گاه اين را بخوانى ان شاء الله پليديها و وسوسه‌هاى شيطان از تو دور خواهد شد»«١٣٣» و نيز در الفقيه از ابى عبد الله (ع) روايت است كه فرمود: «من دشمن مى‌دارم كسى را كه نزد من بيايد و از عملكرد پيامبر خدا (ص) از من بپرسد و سپس بگويد: بيشتر، گويا تصور مى‌كند پيامبر خدا (ص) در چيزى كوتاهى كرده است».«١٣٤»

غزّالى مى‌گويد: اگر بگويى شايسته‌ترين اين وردها كدام است تا بيشتر اوقات در آن صرف شودي پاسخ اين است كه تلاوت قرآن در حال نماز با تدبّر و ايستاده جامع همه اينهاست، ليكن بسا كه مواظبت بر آن دشوار باشد، از اين رو افضل، اختلاف آن بر حسب حالات شخص است، چه مقصود از اين اوراد پيراستن و پاكيزه كردن دل و آراستن آن به ذكر خداوند متعال و انس دادن آن با اوست. پس مريد بايد به دلش بنگرد تا هر چه تأثيرش در آن قويتر است بر همان مواظبت كند و هر زمان از آن احساس ملالت كند آن را تغيير داده به ورد ديگرى مشغول شود. از اين رو براى اكثر مردم بهتر آن است كه مطابق آنچه گفته شد اين اوراد مختلف را بر اوقات تقسيم كنند و از نوعى به نوع ديگر مشغول شوند، چه كسالت و ملال بر طبع غلبه دارد و حالات شخص نيز مختلف است ليكن هر گاه معانى اين اوراد و راز آنها را بداند بايد معانى را متابعت كند في المثل اگر تسبيحى را بشنود و احساس كند در دل او موقعيت و اهميّت دارد آن را تا زمانى كه‌

[١٣٣] همان ماخذ، ص ١٢٧، شماره ٦.

[١٣٤]- پيش از اين بيان شده است.