راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٥١٨ - بيان اختلاف اوراد بنابر اختلاف احوال

روزها طولانى باشد- رها نسازد. از عصر تا زرد شدن آفتاب به شنيدن آنچه در نزد او مى‌خوانند از قبيل تفسير، حديث و علومى كه نافع است مشغول شود. و از زرد شدن آفتاب تا غروب به ذكر و استغفار و تسبيح بپردازد. ورد نخست او كه پيش از دميدن آفتاب است كار زبان است، ورد دوّم كه وقت آن تا چاشتگاه است كار دل و تفكّر است، ورد سوّم كه تا عصر ادامه دارد كار دست و چشم از طريق مطالعه و كتاب مى‌باشد، ورد چهارم كه پس از عصر است كار گوش است تا چشم و دست را آسايشى باشد، چون بسا كه مطالعه و بررسى كتب پس از عصر به چشم زيان رساند. از اين رو هنگام زرد شدن آفتاب به ذكر زبان باز گردد. در اين صورت هيچ جزئى از روز باقى نمى‌ماند مگر اين كه با جوارح خود عملى انجام مى‌دهد ضمن اين كه در همه اين اعمال بايد داراى حضور قلب باشد.

امّا شب بهترين قسمت، تقسيم شافعى است، چه او شب را به سه جزء تقسيم مى‌كرده ثلث اول را به مطالعه و بررسى علوم و ثلث وسط را به نماز و ثلث آخر را به خواب تخصيص مى‌داده است.

مى‌گويم: سزاوارتر اين است كه نصف اول شب را بخوابد و نصف يا ثلث آخر شب را بيدار باشد، زيرا اواخر شب بويژه سحرگاه با صفاتر و پربركت‌تر است. پيامبر خدا (ص) در بيشتر اوقات به همين گونه رفتار مى‌كرد و چنان كه ذكر كرده‌ايم در اوّل شب پس از نماز عشا مى‌خوابيد. اوّل نيمه دوّم شب همان ساعتى است كه دعا در آن مستجاب مى‌شود، و چنان كه بيان كرده‌ايم همه شب در ثلث آخر آن فرشتگان به آسمان دنيا فرود مى‌آيند.

غزّالى مى‌گويد: تقسيم شافعى در شبهاى زمستان ميسّر مى‌شود، ليكن در تابستان چه بسا قابل تحمل نباشد مگر آن كه در روز خوابش را زياد كند، بارى اين است آنچه ما در ترتيب اوراد عالم اختيار كرده‌ايم.

سوّم: متعلّم و يا دانشجو بايد دانست كه اشتغال به تعلّم و آموختن دانش از اشتغال‌