دوم: عالمى است كه مردم از دانش او از طريق فتوا يا تدريس يا تصنيف سود مى‌برند. ترتيب او براى به جا آوردن اين اوراد خلاف ترتيب عابد است، چه عالم به مطالعه كتاب و تصنيف و افاده نياز دارد، و اين امر ناگزير به زمان محتاج است و اگر عالم بتواند همه اوقات خود را در اين راه به كاربرد عمل او پس از فرايض و نوافل از هر كار ديگر افضل است. آنچه ما در كتاب علم پيرامون فضيلت تعليم و علم ذكر كرده‌ايم همه گواه صحّت اين گفتار است. چگونه چنين نباشد، حال آن كه در علم بر ذكر خداوند مداومت و بر روى گفتار او و پيامبرش (ص) تامّل مى‌شود، و اين امر متضمّن سود خلق و هدايت آنها به راه آخرت است. و بسا طالب دانشى مساله‌اى را مى‌آموزد و با فرا گرفتن آن عبادت تمام عمر او اصلاح مى‌شود به طورى كه اگر آن را نمى‌آموخت سعى و كوشش او ضايع و تباه بود. روشن است كه مقصود ما از دانشى كه مقدم بر عبادت است دانشى است كه مردم را به راه آخرت ترغيب كند و آنها را به دنيا بى‌ميل سازد، و يا دانشى است كه در سلوك آخرت آنها را يارى دهد و آن را به همين نيّت فرا گرفته باشند، نه علومى كه بر رغبت آنها به مال و جاه و مقبوليّت در نظر مردم بيفزايد.

براى عالم نيز سزاوار است كه اوقات خود را تقسيم كند، زيرا استغراق اوقات در كار علم براى طبع قابل تحمل نيست، و بايد وقت پس از دميدن صبح تا طلوع آفتاب را به اذكار و اوراد تخصيص دهد، چنان كه در ورد اول ذكر كرده‌ايم، و زمان پس از طلوع آفتاب تا چاشتگاه را در افاده و تعليم بگذراند، و اين در صورتى است كه كسانى در نزد او به فرا گرفتن دانش به قصد اصلاح امور آخرت مشغول باشند. اگر شاگردانى از اين قبيل نداشته باشد اين وقت را به تفكّر بگذراند، و در مشكلات خود در علوم دين بينديشد، زيرا صفا و پاكيزگى دل پس از فراغت از ذكر و پيش از اشتغال به كارهاى دنيا بر هشيارى انسان در حل مشكلات مى‌افزايد، و زمان از چاشتگاه تا عصر را در تصنيف و مطالعه صرف كند، و كار خود را جز براى صرف نهار و وضو و نماز واجب و قيلوله سبك- اگر