نصوص الحکم برفصوص الحکم - حسن زاده الآملي، الشيخ حسن - الصفحة ٢٧ - در زيادت وجود بر ماهيت , و اثبات مبدء اول , و در اين كه مبدء اول انيت محض است

وجود واجب , و ديگر اثبات اين كه واجب تعالى انيت محض يعنى وجود صرف است .

قوله : الامور التى قبلنا . . . شيخ رئيس در فصل ١٧ نمط دوم اشارات گويد : الاجسام التى قبلنا نجد فيها قوى مهيأة نحو الفعل . . .

و خواجه محقق نصيرالدين طوسى در شرح آن گويد : فقوله الاجسام التى قبلنا اى العنصريات , ولى در اين كتاب اعم از اين معنى اشارات است چنانكه از اجسام و امور پيدا است , و قواى مهيأه نحو فعل گويا است .

تقييد به قبلنا شايد از اين جهت باشد كه مانند مشاء در سير تكاملى تعليم و تعلم از محسوسات كه اليف بشرند و آدمى بدانها آشنايى دارد آغاز تا جسته جسته بنفس رسند و سپس از نفس كه باب اعظم اقليم ملكوتست به ماوراى طبيعت منتهى شوند .

و يا ناظر بدين نكته عليا باشد كه نفس و ما فوق آن انيات صرفه و وجودات محضه اند كه هر چند كل ممكن زوج تركيبى با تعمل و اعتبار عقلى بر آنها صادق است ولكن احكام وجود بر آنها غالب است و فرد على الاطلاق فقط حق تعالى است .

سؤال در تكثر عقول و جواب آن

و بنابراين وجه , سؤالى مهم و ثقيل پيش مى آيد كه عالم ما قبل طبيعت عارى از ماده و احكام آنست و ماده موجب تغير و كثرت است پس تعدد مرسلات نوريه و كثرت عقول مفارقه طولى و عرضى چگونه متصور است ؟

جواب اين سؤال شريف را در نكته ٥٣٤ هزار و يك نكته بر موازين و اصول حكمت متعاليه بطور مستوفى عنوان كرده ام بدانجا رجوع شود و شايد در همين كتاب هم بمناسبت روى آوردن بحث بازگو كنم .