نصوص الحکم برفصوص الحکم - حسن زاده الآملي، الشيخ حسن - الصفحة ٨٣ - در پيدايش كثرت از وحدت , و در بيان عالم ربوبى و عالم امر و خلق , و اشارت به سدرة المنتهى , و تسبيح ماسوا و قوس نزول و صعود آنها است

كثرت را باصطلاح عرفان مقام واحديت و حضرات الوهيت گويند , و معلم از آن به افق عالم ربوبيت تعبير كرده است . يعنى علم ثانى حاصل از ملاحظه ذات به اعتبار قادريت ذات , افق عالم ربوبيت است كه نظام ربانى و مصدر و اصل پيدايش نظام كيانى است .

بدان كه افق حسى , مطلع اجرام علوى يكى پس از ديگرى است و دمبدم از آن جزيى از پنهان در زير افق پيدا ميشود , و چون ايجاد جميع موجودات خارجيه از علم ثانى طالعند آنرا بافق تعبير فرموده است و آن افق اعلاى اين افق مادى است صورتى در زير دارد آنچه در بالاستى , منتهاى رقيقه اينجائيها در آنجا هستند ثامن الائمه عليهم السلام فرمود قد علم اولوا الالباب أن ما هنالك لايعلم الا بما هيهنا .

پس از آن عالم امر است كه عالم عقول مجرده و نفوس كليه است . يعنى اول موجودى كه به يك نحو توسع در تعبير از علم به عين خارج شده است , عالم عقول و نفوس كليه است .

قلم قدرت حق به واسطه علم ثانى كه تعلق به معانى است بر لوح جارى شد و آن نقطه وحدت به صورت حروف متكثره اعيان موجودات متكثر شد , واحدى جلوه كرد و شد بسيار . آن نقطه از باء بسم الله تا به سين ناس رسيد كه اول ما خلق الله العقل و آخر ما خلق الله العاقل . و امير عليه السلام فرمود : ظهرت الموجودات عن بسم الله الرحمن الرحيم . ( وحدت از ديدگاه عارف و حكيم ص ١٣٢ ط ١ ) .

و اين لوح كتاب مبين است كه لارطب و لايابس الا فى كتاب مبين . و اين كثرت غير متناهيه مقام سدرة المنتهى را كه شجره ظهور و تمثل كثرت غير متناهيه است پوشانيد آنچه را كه پوشانيد . يعنى تجليات و انوار حق كه بسط وحدت علم اجمالى ذاتى است , شجره سدره را پوشانيد كه از كثرت به حساب نيايد و در عقول نگنجد . و لايعلم جنود ربك الاهو ( مدثر ٣٢ ) . قل لو كان البحر مدادا لكلمات ربى لنفد البحر قبل أن تنفد كلمات ربى ولو جئنا بمثله مددا ( سوره كهف آيه ١١٠ ) . ولوان ما فى الارض من شجرة اقلام و البحر يمده من بعده سبعة