نصوص الحکم برفصوص الحکم - حسن زاده الآملي، الشيخ حسن - الصفحة ٢٤ - در زيادت وجود بر ماهيت , و اثبات مبدء اول , و در اين كه مبدء اول انيت محض است

عوارضى ) كه بعد از ماهيت اند نيست .

و هر لاحق ( و عارض ) به ماهيت يا از خود ذات او لاحق و لازم اوست , و يا از غير ذات او . و محال است كه چيزى وجود نداشته باشد چيزى ( ديگر ) لازم و تابع او در وجود باشد , پس محال است كه شى اى حاصل ( يعنى چيزى موجود ) لازم ماهيت باشد مگر بعد از حصول ( و وجود ) ماهيت , و روا نيست كه حصول ماهيت ( يعنى وجود او ) لازم او باشد و وجود بعد از حصول او لازم او شود , پس ( در اين فرض چنين ) مى باشد كه پيش از ذات خود بوده است .

پس روانيست وجود كه از لوا حق ماهيت است از خود ذات ماهيت باشد , زيرا كه لاحق چيزى از خود ذات آن چيزى لاحق نميشود او را مگر اين كه آنچيز حاصل يعنى موجود باشد كه چون حصول و وجود يافت چيزهايى كه عارض او ميشوند سبب آنها خود آن حاصل است , زيرا ملزومى كه مقتضى لازم است علت آن چيزهايى است كه تابع و لازم اويند , و علت موجب معلول خود نيست مگر اين كه خود واجب باشد , و پيش از وجود واجب نيست , پس موجودى كه وجود او غير از ماهيت اوست به هيچوجه نميشود وجودش از چيزهايى باشد كه ماهيتش آن را اقتضاء كند پس بنابراين مبدأى كه وجود از اوست جز ماهيت است . زيرا كه لازم و مقتضى و عارض يا از خود شى است و يا از غير او , و چون هويت براى ماهيت كه هويت نيست از خود او نيست , پس هويت براى ماهيت از غير اوست . پس هر موجودى كه هويت او غير ماهيت او و غير مقومات ماهيت اوست هويت او از غير اوست و منتهى ميشود به مبدأى كه ماهيت براى او نيست .

معنى فص و وجه تسميه رساله بفصوص

بيان : فص هر چيز , زبده و خلاصه آن چيز را گويند و چون فارابى لباب و امهات مسائل حكميه را در چند باب مبوب كرده است