نصوص الحکم برفصوص الحکم - حسن زاده الآملي، الشيخ حسن - الصفحة ١٨

چنان كه ابن نديم كتابهاى حنين بن اسحاق عبادى را علاوه بر كتابهايى كه حنين ترجمه كرده است , يا ترجمه را اصلاح كرده است بيست و نه كتاب از تأليفات حنين را نام برده است , و قفطى بيست و شش كتاب , و ابن ابى اصيبعه يكصد و شصت كتاب , و برو كلمن چنانكه در شماره مجله معارف اسلامى ص ٦٦ آمده است يكصد و هشتاد و هفت كتاب .

حسين بن معين الدين ميبدى در فاتحه نخستين فواتح شرح بر ديوان منسوب به اميرالمؤمنين على عليه السلام گويد : ابو نصر فارابى تصنيف بسيار كرد ( ص ١٤ ط ١ ) , و ابن خلكان در وفيات دو كتاب وى را نام برده است : يكى احصاء العلوم , و ديگرى السياسة المدينة . آن گويد تصنيف بسيار كرد , و اين دو كتاب را از وى نام مى برد .

هر يك از ارباب تراجم بر آنچه از مؤلفات مؤلفان دست يافته اند و آگاهى داشته اند نوشته اند . بخصوص كه ابن خلكان در وفيات گويد ( ج ٢ ط ١ ص ١٩١ ) : و كان اكثر تصنيفه فى الرقاع ولم ينصف فى الكراريس الاالقليل . فلذلك جاءت اكثر تصانيفه فصولا و تعاليق , ويوجد بعضها ناقصا منثورا .

و در كتب تذكره و معاجم چه بسيار براى ما پيش آمد كه كتابهاى مؤلفى را صاحب يك تذكره و معجم ذكر نكرده است و بدان آگاهى نيافته است , و ديگرى آگاهى يافته و نام برده است .

حاجى خليفه در كشف الظنون اگر چه اشتباهاتى دارد , ولى در تصديق و تحكيم گفتارش كه آن چنان به صراحت و بدون ترديد در انتساب فصوص به فارابى سخن گفته است كافى است .

و نيز چون ميرداماد و صدرالمتألهين و متأله سبزوارى در تأليفاتشان مكرر در مكرر فصوص را از فارابى دانسته اند و نام برده اند , و بدون شك و ريب بدو نسبت داده اند . و نمى توان گفت كه مستند نقل مير و آخوند , كشف الظنون بوده است . زيرا كه مير در سنه ١٠٤١ هدر گذشت , و صدرالمتالهين در ١٠٥٠ ه , و چلبى در ١٠٦٨ ه .

وانگهى اميراسماعيل شنب غازانى در ٨٩٤ در گذشت , و در ابتداى