نصوص الحکم برفصوص الحکم - حسن زاده الآملي، الشيخ حسن - الصفحة ٢٨٥ - در اين كه حواس ظاهر مدرك معانى صرف نيستند , و بعد از زوال محسوس حافظ صور مدركات خودشان هم نمى باشند

تخلف پذير نيست . الذاتى لايتخلف و لايختلف .

حس علاوه بر اينكه صرف معنى را ادراك نميكند حافظ صورت محسوس مدرك خود هم نيست كه اگر محسوس از حاس مفارقت كند يعنى از محاذات و ملاقات با حس بر كنار شود يا زائل گردد حس از صورت محسوس منسلخ ميشود و آن صورت مدرك از وى زائل ميگردد زيرا كه حس نميتواند صورت را از ماده نزع كامل بنمايد و در ادراك خود احتياج به وجود ماده دارد كه بين آن و حس نسبت مخصوصى از محاذات و ملاقات بايد باشد تا صورت محسوس برايش موجود گردد . پس نتيجه اين شد كه حواس ظاهر نميتواند صورت شى را بدون ماده و بدون علائق مادى ادراك كنند .

تذكر : در فص چهل و سوم دانستى كه اگر محسوس قوى باشد صورت خود را تا زمانى در حاس باقى ميگذارد اگر چه محسوس از حاس مفارقت كند چنانكه چشم جرم خورشيد را مشاهده كرد صورت خورشيد تا مدتى در بصر باقى است هر چند بصر از محاذات با شمس روى بر گرداند . ولى اين نحوه بقاى صورت بر اثر تأثر محل حس است از محسوس قوى نه بنحو حفظ كردن خيال و حافظه صور محسوسه و معانى جزئيه را .