نصوص الحکم برفصوص الحکم - حسن زاده الآملي، الشيخ حسن - الصفحة ٣٩٩ - در بيان حقيقت ملك , و تمثل او براى انسان , و در بيان وحى است

از اين مجمل .

در اين آيه كه فرمود : سابقون مقربون اند , و در آيات و رواياتى كه درباره مقربان آمد تدبر و تأمل به سزا شود تا به مقربان و اقسام قرب آشنايى بيشتر حاصل گردد .

آنكه متاله نورى فرموده است روح القدس الاعلى و هو الروح السادس المسمى بالمحمدية البيضاء كلامى بسيار منيع و مطلبى بغايت رفيع است زيرا كه دانسته اى اين ارواح مراتب يك حقيقت اند و اين حقيقت واحده مطابق شئون و اطوار و احوال و افعال او باسامى گوناگون موسوم شده است و هر شأن او به اسمى مسمى گرديده است و چون همه انبيا با اختلاف مراتبشان در داشتن قوه قدسيه كه بتعبير حديث روح القدس بود شريكند و مقام ختمى ارفع و اشمخ از همه مقامات است لذا روح ختمى را كه عاليترين درجه و منزل نهايى و غاية قصواى كمال انسانى است , روح القدس اعلى , و روح سادس , و محمديه بيضاء گفته اند و چه خوب گفته اند . بقول حافظ :

هر نكته اى كه گفتم در وصف آن شمائل *** هر كس شنيد گفتا لله در قائل

اگر چه نديده ايم كه در حديثى روح سادس عنوان شده باشد , ولكن آن كه روح ختمى را روح سادس دانسته است كه از آن آخرين مرتبه ارتقائى روح انسان كامل را اراده كرده است , به صواب رفته است . و احاديث در اين گونه مباحث كه از اصول عقائد است , معاضد عقل و مصدق براهين اند . و اصل در اصول عقائد حكم عقل است . و چون معنى صحيح بود در اصطلاح مشامحه روا نبود . خواجه نصيرالدين طوسى در تجريد در فوائد بعث گويد : البعثة حسنة لاشتمالها على فوائد كمعاضدة العقل فيما يدل عليه . الخ .

عبارت متاله نورى كه آدم ابوالبشر خليفه بلكه خليقه خاتم است بدين لحاظ است كه وجود خاتم صلى الله عليه و آله وسلم ثمره شجره