نصوص الحکم برفصوص الحکم - حسن زاده الآملي، الشيخ حسن - الصفحة ٢٨ - در زيادت وجود بر ماهيت , و اثبات مبدء اول , و در اين كه مبدء اول انيت محض است

و بر اين تحقيق انيق , جمع بين كثيرى از آراى عرفان و حكمت متعاليه و فلسفه مشاء مى شود كه بسيارى از اختلاف برخيزد , و ايتلاف بدانها روى آورد .

قوله : ليست ماهيته هويته . . .

مراد از هويت وجود است كه از هو است كه هستى است , چنانكه ماهيت از ماهى و ماهو است كه چيستى است . و در عبارت بعد كه گويد فالوجود و الهوية عطف تفسير و غرض بيان مراد هويت است كه همان وجود است چنانكه مراد از حصول نيز وجود , و از حاصل موجود است .

تعبير روايات به مائيت و انيت

تبصره : در روايات و عبارات قدماء , از ماهيت تعبير به مائيت شده است چنانكه اميرالمؤمنين على عليه السلام در دعاى يمانى فرمود : ولم تعلم لك مائية فتكون للاشياء المختلفة مجانسا .

قفطى در تاريخ الحكماء در ترجمه سقراط حكيم آورده است كه : قال له رجل ما مائية الرب ؟ فقال القول فيمالا يحاط به جهل .

در درس هفتم دروس اتحاد عاقل بمعقول عنوان كرده ايم كه در بسيارى از روايات اهل بيت عصمت عليهم السلام وجود به لفظ انيت , و ماهيت به مائيت تعبير شده است و رواياتى چند نقل كرده ايم , اگر خواهى رجوع كن ( ص ١٣٥ ط ١ ) .

قوله : ولاالهوية داخلة فى ماهية هذه الاشياء . . . از اسلوب كلام عدول كرده است زيرا اقتضاى آن اين است كه گفته شود : ولاالماهية داخلة فى هوية هذه الاشياء كما لايخفى . ولى چون به بيان بطلان هر يكى از اين دو وجه يعنى چه بگوييم ماهيت جزء وجود و چه بالعكس , بطلان وجه ديگر معلوم مى شود عدول از اسلوب مضر نيست اگر چه خالى از تسامح نيست .