ضرب بود:أفعل تفضيل باشد چنين كه بينى و تأنيث او«فعلى»بود،كأدون و دونى و أقصى و قصوى أكبر و كبرى و أصغر و صغرى،و«أفعل»صفت باشد و تأنيث او«فعلاء»بود [١]ممدود نحو:أحمر و حمراء و أصفر و صفراء،و«أفعل» اسم باشد كالأجدل للطّير و الاسود للحيّة،و تأنيث او أفعله باشد كأجدله و أسوده.آنگه گويند جمله را كه:عذاب بچشى [٢]و متألّم باشى [٣]به آن و مهان و مستخفّ به آنچه كرده‌اى [٤].

آنگه گفت:آنان كه آيات خداى به دروغ دارند و به آن ايمان نيارند و از آن ترفّع و تكبّر نمايند، لاٰ تُفَتَّحُ لَهُمْ أَبْوٰابُ السَّمٰاءِ ،حمزه و كسائي و خلف خواند[ند] [٥]:

«لا يفتح»بالياء و التّخفيف،براى آن‌كه تأنيث حقيقى نيست،و تخفيف ازآنجا كه بر بناى ثلاثى نهاد،و ابو عمرو به«تا»خواند و تخفيف،و باقى قرّاء به«تا»ى مشدّد من التّفعيل،درهاى آسمان بر نگشايند براى ايشان و براى هوان و استخفاف و وضع قدر ايشان و اگرچه به عذاب درها بگشايند و براى ارواح كافران و اعمال ايشان نگشايند.و باقر-عليه السّلام-گفت:امّا مؤمنان را ارواح و اعمال ايشان به آسمان برند درهاى آسمان براى آن بگشايند،امّا كافران و [٦]عمل و روح ايشان ببرند،چون به آسمان برند [٧]گويند:عمل او به«سجّين»برى [٨]و آن وادى است به حضرموت كه آن را برهوت گويند.

حسن بصرى گفت:درهاى آسمان براى دعاى ايشان بنگشايند.ابن جريج گفت:درهاى آسمان براى ايشان نگشايند [٩]تا به بهشت روند.أبو هريره روايت كند از رسول-عليه السّلام-كه او گفت:چون فرشتگان به بالين بندۀ مؤمن حاضر

[١] .مج،وز،مل:باشد.

[٢] .مل،آج،لب،آف:بچشيد.

[٣] .مل،آج،لب،آف:باشيد.

[٤] .مل،آج،لب،آف:كرده‌ايد.

[٥] .اساس:ندارد،با توجه به مج،وز افزوده شد.

[٦] .مج،وز،مل:ندارد.

[٧] .مج،وز،مل:رسد.

[٨] .مج،وز،مل،آج،لب:بريد.

[٩] .اساس:بگشايند،با توجه به مج،وز تصحيح شد.