تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٨١ - شرح آيات

دانش او نقصان مى‌يابد «وَ مَنْ نُعَمِّرْهُ نُنَكِّسْهُ فِي الْخَلْقِ أَ فَلا يَعْقِلُونَ‌ [١٠٦] هر كه را كه عمر دراز دهيم در آفرينش دگرگون كنيم. چرا تعقّل نمى‌كنند؟». از امورى كه براى هر فرد بشر با وجود دانش او در زندگى بارها اتّفاق مى‌افتد اين است كه پاره‌اى امور به نظر او روشن و آشكار مى‌نمايد ولى خرد او از دريافت و فراگيرى آن ناتوان مى‌شود مگر آن كه آن را از طريق الهامى دريابد، و بيشتر انديشمندان و نوآوران در گفتار خود به چگونگى دستيابى خود بدين شناخت اشاره كرده‌اند، گرچه روشهاى آنان در تفسير ماهيّت و سرچشمه الهام متفاوت است.

در نصّهاى اسلامى بيانى براى حقيقت دانش مى‌يابيم، در سوره العلق مى‌خوانيم: «اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ* خَلَقَ الْإِنْسانَ مِنْ عَلَقٍ* اقْرَأْ وَ رَبُّكَ الْأَكْرَمُ* الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ* عَلَّمَ الْإِنْسانَ ما لَمْ يَعْلَمْ‌ [١٠٧] بخوان به نام پروردگارت كه بيافريد* آدمى را از لخته خونى بيافريد* بخوان و پروردگار تو ارجمندترين است* خدايى كه به وسيله قلم آموزش داد* به آدمى آنچه را كه نمى‌دانست آموخت*». بنا بر اين خواندن كه يكى از راههاى دانش و شناخت است جز به مدد خدا كه ياد نام خود را در آغاز هر سوره‌اى براى يادآورى اين مطلب تكرار مى‌كند صورت نگرفته است. و حديث/ ٣٨٧ پشت اندر پشت منقول از امام صادق (ع) مى‌گويد

«دانش به آموختن نيست، بلكه براستى نورى است كه در دل هر كس كه خداى تبارك و تعالى مى‌خواهد او را هدايت كند مى‌افتد، پس اگر خواستار دانشى نخست در نفس خود حقيقت بندگى را جستجو كن، و دانش را با به كار بستن آن بجوى و از خدا درخواست فهم كن يا به تو بفهماند». [١٠٨] وقتى به تجربه‌هاى خود در زندگى شخصى و به و جدان و سرشت خود مراجعه مى‌كنيم درمى‌يابيم كه دانش از ذات خود ما نيست، هم چنان كه از ذات‌