تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٩٥ - شرح آيات

«حَتَّى إِذا ما جاؤُها شَهِدَ عَلَيْهِمْ سَمْعُهُمْ وَ أَبْصارُهُمْ وَ جُلُودُهُمْ بِما كانُوا يَعْمَلُونَ‌- چون به كنار آتش آيند، گوش و چشمها و پوستهاشان به اعمالى كه مرتكب شده‌اند بر ضدّشان شهادت دهند.» گناهانى هست كه به وسيله گوشها صورت مى‌گيرد، مانند شنيدن غيبت و آواز (حرام)، و پاره‌اى با چشم، مانند نگريستن به چيزهاى حرام شده، و خواندن كتابهاى گمراه كنند، و پاره‌اى از طريق پوست ارتكاب مى‌شود، چون زنا، و اين اندامها روز قيامت بر ضد انسان گواهى خواهند داد.

[٢١] چه حادثه ناگهانى هولناك و چه شاهد صادقى!/ ٢٠١ «وَ قالُوا لِجُلُودِهِمْ لِمَ شَهِدْتُمْ عَلَيْنا- به پوستهاى خود گويند: چرا عليه ما شهادت داديد؟» چگونه عليه ما شهادت داديد؟! چگونه، در حالى كه ما در سراسر زندگى خود شما را حمل كرديم؟! چگونه، در حالى كه ما به خاطر شما لباسهاى نرم پوشيديم؟! چگونه، در حالى كه ما شما را از سرماى سخت حمايت كرديم؟! چگونه، در حالى كه ما شما را از گرماى سوزان حفاظت كرديم؟! «قالُوا أَنْطَقَنَا اللَّهُ الَّذِي أَنْطَقَ كُلَّ شَيْ‌ءٍ- گويند: آن خدايى كه هر چيزى را به سخن مى‌آورد ما را به سخن آورده است.» از اين مقطع در اين آيه روشن مى‌شود كه هر چيزى- چنان كه گفتيم‌ [١٩]- شعورى دارد، و اگر خدا بخواهد بدان قدرت سخن گفتن به زبان انسان مى‌دهد تا آدمى بفهمد، و گر نه بى سخن گفتن هم داراى شعور است.

«وَ هُوَ خَلَقَكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ‌- و اوست كه شما را نخستين بار بيافريد و به او بازگشت مى‌يابيد.»