تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٦ - شرح آيات

ملتجى شود، چه نيازمندى بدو در سرشت هر آفريده‌اى به غريزه سرشته شده و احساس به خدايى او در ژرفاى شعور همه ما عجين گشته، پس هر چند در الفاظ و تعبيرها بسته به تفاوت زبانها و مذهبهاى خود اختلاف داشته باشيم در حقيقتى كه همه بر آن سرشته شده‌ايم اختلاف نداريم، و همه ما از خدا كمك مى‌خواهيم و به نامهايى كه او خود به موجب اخبار به سبب نياز ما بدانها آن نامها را اظهار كرده، بدو متوسّل مى‌شويم.

[١] «حم» از كلمات مقطّع قرآنى است كه پيش از آن در چند جاى تفسير آنها آمده است. [٢] رواياتى آمده است كه (ح) اشاره به نام حميد و (م) اشاره به نام مجيد است. پس در اين صورت «حم» سوگند به حاكميّت و حكمروايى خداست كه مقتضى حمد اوست و مالكيّت او كه مقتضى مجد است، بر اين اساس كه قرآن حق است، و آيا، مگر نه اين كه آيات قرآن تجلّياتى از نامهاى پروردگار ماست؟ و شايد سوره‌هاى هفتگانه‌اى كه با كلمه «حم» آغاز مى‌شود و نخستين آنها همين سوره است مظاهرى از دو نام حميد و مجيد باشند.

[٢] كتابى كه از امثال چنين حروفى تكوين مى‌يابد از جانب پروردگار پيروزمند دانايى نازل شده است.

«تَنْزِيلُ الْكِتابِ مِنَ اللَّهِ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ‌ نزول اين كتاب از جانب خداى پيروزمند داناست.»/ ١٨ پس به عزّت و تسلّط خود آن را بر انسان فرض و واجب مى‌سازد و مطالبى را كه در آن كتاب است بر واقعيّت زندگى تطبيق مى‌دهد و به علم خود كه بر هر چيزى احاطه مطلق دارد سرتاسر آن كتاب را هدايت و حكمت و نورى قرار مى‌دهد كه با واقعيّت زندگى و حقيقت انسان هماهنگى مى‌كند.