تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٠٣ - رهنمودهايى از آيات

نخست: به حجم و اندازه خود در مقايسه با عظمت آفريدگان بنگريم.

دوم: وقتى نفس به عظمت پروردگارى كه آفرينش را به هستى آورده و به نيكويى و مهارت ساخته اطمينان يافت با دعا بدو پناه مى‌جويد، و رداى تكبّر و بزرگ خويشتنى‌ [٤٠] را به دور مى‌افكند و جامه بندگى پروردگار را بر تن مى‌كند، امّا كسانى كه از بندگى خدا (و از دعا كه جوهر بندگى است) سركشى مى‌كنند در عين خوارى به دوزخ در مى‌آيند.

سوم: پروردگار خود را به خاطر نعمتهاى او كه ما را فرا گرفته سپاس گزاريم كه اگر يكى از آنها نباشد زندگى ما دستخوش فنا و تبديل به دوزخى غير قابل تحمّل مى‌شود. اوست كه شب را به آرامش و روز را براى كسب معاش ما قرار داده و فضل بزرگ خود را به ما ارزانى داشته، امّا بيشتر مردم سپاس نمى‌گزارند (و از اين رو مى‌بينى كه بزرگى مى‌فروشند و سركشى مى‌كنند).

چرا بشر از راه خداوندى كه او را پرورده و غرق نعمت كرده است منحرف مى‌شود، در حالى كه خداوند آفريننده همه چيز است و هيچ سلطه‌اى جز سلطه او نيست و هيچ خدايى جز او كه يگانه و بى همتاست وجود ندارد؟ براى آن كه آدمى آيات خدا را انكار مى‌كند (و اين چنين روند مطلب به موضوع اصلى سوره باز مى‌گردد كه همان رفتار و هماهنگى با آيات و نشانه‌هاى خداوند است)/ ١٠٩ و آيات خدا (كه همان راههاى شناخت و بندگى او هستند) در آفاق و نفسهاى ما پراكنده است.

اوست كه زمين را قرارگاه و آسمان را بنايى افراشته ساخت (اين در مورد آفاق)، و هموست كه انسان را به بهترين صورتى مصوّر كرد و روزى پاكيزه او را براى او فرستاد. براستى كه او، تبارك و تعالى، پروردگار ما و پروردگار جهانيان است.

او زنده‌اى جاودانه و در خدايى خود يكتا و بى‌همتاست، و انسان ناگزير بايد با اخلاص در فرمانبردارى و سرسپردگى بدو پناه جويد، و هر حمد و ستايشى‌