دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٥٢١ - (١٢) حديث دوازده جانشين

جابر بن سمره مى‌گويد: با پدرم نزد پيامبر ٦ بودم. شنيدم كه پيامبر ٦ فرمود: «پس از من، دوازده جانشين خواهند بود». سپس صدايش را آهسته كرد. به پدرم گفتم: آنچه آهسته فرمود، چه بود؟ گفت: پيامبر ٦ فرمود: «همگى از بنى‌هاشم‌اند».[١]

و در نقلى ديگر فرمود:

«يَكونُ مِن بَعدِي اثنا عَشَرَ أميراً».

پس از من، دوازده نفر اميرند.[٢]

با اين گفته‌ها، پيامبر خدا چه چيزى را نشان داده است؟ آيا از واقعيّتى كه رخ خواهد داد، سخن گفته است، يا از حقيقتى كه بايد باشد؟ آيا جانشينان خود را در آينه زمان، نشان داده است، يعنى هر آن كس را كه بر اين مَسند تكيه مى‌زند؟ يا بر اين حقيقتْ تكيه كرده است كه دوازده نفرند، يعنى بايد آنان باشند و نه جز آنان و تا فرجام روزگار، همين و بس؟

گويا ترديد نباشد كه پيامبر ٦ جانشين معرّفى مى‌كند؛ يعنى كسانى را كه پاى در جاى پاى او مى‌نهند و همچون او بر مردمان، حكم مى‌رانند و چنانچه بر مسند خلافتْ تكيه زنند، چون او خلافت را به پيش خواهند برد، گو اين‌كه كسانى كوشيده‌اند تا بر اين كلام الهىِ پيامبر خدا، مصداق‌هايى بتراشند.[٣] ابو جعفر بن محمّد بن سلامه ازْدى طحاوى، بر اين باور است كه مراد از جانشينان، معاويه و فرزندش يزيد و ... هستند.[٤]

بر اساس اين تفسير، پيامبر ٦ اينان را خلفاى خود، معرّفى مى‌كند كه مردم،

[١] ينابيع المودّة: ج ٣ ص ٢٩٠ ح ٤.

[٢] سنن الترمذى: ج ٤ ص ٥٠١ ح ٢٢٢٣.

[٣] ر. ك: الإمامة و أهل البيت: ج ٢ ص ٥٤ كه از اين مصاديق، ياد كرده است.

[٤] شرح العقيدة الطحاويّة: ص ٥٥٢، الإمامة و أهل‌البيت: ج ٢ ص ٥٦.