دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٢٣ - تحقيق و بررسى

خديجه ٣ به راه افتاده‌اند و پس از شكستن بت‌ها بازگشته‌اند.[١]

٤. نقل آخر تصريح دارد كه اين حادثه در جريان فتح مكّه بوده‌است.[٢]

سه دسته اوّل گزارش‌ها نشان‌مى‌دهد كه‌حادثه بايد قبل از هجرت و در اوج خفقان و اختناق مشركان اتّفاق افتاده باشد و گمان قوى نيز همين را تأييد مى‌كند، اگر چه بعيد نمى‌نمايد كه حادثه دو بار اتّفاق افتاده باشد؛ يعنى پيامبر خدا در آن هنگامه هول و هراس و در فضاى تاريك قبل از هجرت، اين‌حركت بزرگ و شرك‌زدا را همراه على ٧ انجام دادند و طبيعى مى‌نمايد كه مشركان كه مكّه، مسجد الحرام و كعبه را در اختيار داشتند، دگربار، بت‌ها را بر جاى نهاده و كعبه را آلوده باشند و آن گاه در فتح مكّه، براى آخرين بار، اين حركت عظيمْ تكرار شده باشد.

برخى از محدّثان و عالمان، اين تعدّد را احتمال داده‌اند. علّامه مجلسى كه در جايى از بحار الأنوار، گزارش‌هاى مربوط به فتح مكّه را آورده، در جايى ديگر، به نقل‌هاى ديگر اشاره كرده و نوشته است:

امّا اين كه شكستن بت‌ها در فتح مكّه بوده باشد، از اين حديث و نيز بيشتر احاديث وارد شده در اين موضوع، استفاده نمى‌شود؛ بلكه صراحت برخى احاديث و ظهور برخى ديگر، گواه وقوع آن پيش از هجرت است. پس مى‌توان با قول به تعدّد واقعه، ميان اخبار، جمع كرد.[٣]

احمد بن محمّد بن علىّ بن احمد عاصمى (م ٣٧٨ ق)، از اديبان و عالمان قرن چهارم خراسان، در كتاب ارجمند زين الفتى فى شرح سورة «هل أتى» نيز همين احتمال را داده است.[٤]

[١] الفضائل: ص ٨٣، بحار الأنوار: ج ٣٨ ص ٨٤ ح ٤.

[٢] المناقب، ابن مغازلى: ص ٢٠٢ ح ٢٤٠٠، العمدة: ص ٣٦٤ ح ٧١٠.

[٣] بحار الأنوار: ج ٥٩ ص ١٣٨.

[٤] زين الفتى: ج ١ ص ١٥٩.