ترجمه بحار الانوار (قسمت سوم از جلد پانزدهم) - موسوي همداني، ابوالحسن - الصفحة ٢١٤ - اخبار اين باب
٨- كافى على بن ابراهيم از محمد بن عيسى از يونس از شخصى از حضرت صادق ٧ كه فرمود. در مناجات و سفارشات خداوند بموسى بن عمران ٧ آمده است.
اى موسى بهترين راه قرب و نزديكى بمن ورع و پرهيز از محرمات من است و كسانى كه از طريق ترك حرامها بمن نزديك ميشوند من جنات عدن را در اختيار آنان قرار داده و در اين بهشت عدن احدى را با آنان شريك نميكنم.
بيان. جنات عدن. راغب اصفهانى كه در كتاب مفردات گفته معناى عدن استقرار و ثبات است و عدن بمكان يعنى در مكان و محل استقرار يافت و قرارگاه جواهر و فلزات را معدن ميگويند چون در آنجا استقرار دارند.
٩- كافى. على بن ابراهيم ... از ابى عبيده از حضرت صادق ٧ فرمود.
من اشد ما فرض اللَّه على خلقه ذكر اللَّه كثيرا.
از سختترين و مشكلترين چيزهائى كه خدا بر بندگانش فرض و واجب نموده ذكر و ياد الهى است بسيار. سپس فرمود منظورم سبحان اللَّه و الحمد للَّه و لا اله الا اللَّه و اللَّه اكبر نيست گرچه اين هم درجه و مرتبهاى است از ذكر ولى مقصود در ياد خدا بودن است هنگامى كه با جلال و حرام الهى مواجه مىشود كه اگر اين كار طاعت و بندگى است انجام دهد و اگر معصيت و گناه است ترك كند.
توضيح. ما فرض اللَّه يعنى آنچه خداوند مقرر نموده خواه واجب باشد يا مستحب و احتمال دارد كه مقصود تنها واجبات باشد و ان كان منه يعنى گر چه اين ذكر زمانى و لسانى هم از قبيل همان ذكر شديد است بهنگام طاعت و معصيت ولى ذكر زبانى نسبت بذكر و يادآورى آسان است و خلاصه اينكه خداوند متعال دستور ذكر داده و در موارد زيادى از قرآن مدح و ستايش آن را نموده. نظير آيه اذْكُرُوا اللَّهَ ذِكْراً كَثِيراً احزاب ٤١ خيلى زياد ذكر خدا نمائيد و نظير آيه وَ اذْكُرْ رَبَّكَ فِي نَفْسِكَ تَضَرُّعاً وَ خِيفَةً وَ دُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ بِالْغُدُوِّ وَ الْآصالِ اعراف ٢٠٥ در حال ترس و از روى خشيت و خوف و با تضرع و تواضع خدا را در دل خود ياد كن و همچنين با گفتار آهسته صبح و عصر خدا را ذكر كن و آيه الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِياماً وَ قُعُوداً وَ عَلى جُنُوبِهِمْ آل عمران ١٩١ آنان كه در حال ايستاده و نشسته و دراز كشيدن (همه حالات؟ در ياد خدا هستند و اصل و حقيقت ذكر تذكر بقلب و يادآورى در دل است كه آيه اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ بقره ٤٧ نعمتى را كه بشما دادهام بياد آوريد سپس به ذكر لسانى هم اطلاق شده يا از باب حقيقت و يا مجازا از باب نامگذارى دليل به نام مدلول (چون ذكر زبانى دليل و نشانه ياد