مثلا از ويرانه‌اى و يا خانه‌اى كه عبور ميكند توجهى بكند و بگويد. اى ويرانه. ساكنان تو و بانيان تو كجا هستند؟ چرا پاسخ نميگوئى؟ بيان. خير من قيام ليله.

يعنى بپا ايستادن در شب براى عبادت. البته چون فكر و انديشه از كارهاى دل است و و كار دل است و كار دل از كار اعضاء و جوارح بهتر است علاوه اثر و نتيجه تفكر مهمتر و دائمى‌تر است چون ممكن است يك لحظه فكر سبب توبه از گناه و ملازمت اطاعت انسان شود تا آخر عمر. و اينكه در بيان تفكر فرمود (بويرانه‌اى عبور كند) بعنوان مثال براى فهماندن مطلب فرموده و يا از جهت مراعات فهم سائل فرموده چون شايد سائل اين نوع فكرها و را ميتوانسته است بكند. و مقصود از خانه خانه آبادى در مقابل ويرانه است ولى خانه‌اى كه كه بناكننده‌اش مرده باشد و ديگران ساكن شده باشند. و مقصود از خرابه همان ويرانه‌اى است كه اكنون ساكن ندارد و ترديدى كه در اين حديث است (ويرانه يا خانه) بعيد است كه از راوى باشد. ولى لفظ يا در اينجا براى تنويع است نه ترديد. و ممكن است اين دو جمله كه در حديث است (ساكنان تو. بانيان تو) اولى مربوط به ويرانه و دوم مربوط بخانه باشد.

ولى هر دو مربوط به هر دو باشد بهتر است و جمله.

مالك لا تتكلمين.

چرا حرف نميزنى؟ اين گفتارها بزبان حال است و مقصود اين است كه حال و وضع خيلى روشن است يعنى تابلو عبرت و پند آشكار است بطورى كه كانه جا دارد حرف بزنى.

و گفته شد اين جمله از قبيل ذكر لازم و اراده ملزوم است پس نفى تكلم يعنى نفى گوش دادن يعنى غافلان اين زبان حال تو را نمى‌شنوند. و گفته شد استفهام استفهام انكارى است. يعنى تو اى ويرانه حرف ميزنى و موعظه ميكنى ولى غافلان توجهى ندارند پس سخن گفتنت بيجا و بى‌فائده است گرچه اين احتمال بعيد است و ممكن است با اين جمله توبيخ و ملامت غافلان را برساند. يعنى اين مغرورين كه گول دنيا را خورده‌اند با اين ويرانه‌هاى گويا چرا بيدار نميشوند و عبرت نميگيرند كه برگشت مطلب به توبيخ و سرزنش جهال است.

مثلا انسان جوان فاسق و فاسدى را مى‌بيند و در حضور اين شخص فاسد بپدرش ميگويد چرا پسرت را موعظه نميكنى. با اينكه پدر او را موعظه ميكند. ولى اين جمله را بمنظور سرزنش پسر ميگويد.

٣- كافى. از عده مشايخ .... از حضرت صادق ٧ كه فرمود.