است كه پس از مرگ از آنها سلب خواهد شد ٢- مقصود اين باشد كه چنين اخلاقى باقتضاء سرشت و طينت آنها نيست و از جهت امتزاج و مخلوط شدن خاك و طينت و گل خلقت آنها با طينت مؤمنان است كه در بعضى از اخبار وارد شده و شرح اين مطالب در جاى خود گفته شده ٣- و يا باين معنا كه چنين اخلاق پسنديده چون مطابق عقائد و نيت‌هاى فاسد آنها نيست فقط براى حفظ مصالح ديگران بآنها داده شده پس مثل اينكه بعاريت بآنها داده شده. البته اين چند وجه قريب بهم هستند.

١٢- كافى. على بن ابراهيم ... از ابن كامل از حضرت صادق ٧ كه فرمود اذا خالطت الناس فان استطعت ان لا تخالط احدا من الناس الا كانت يدك العليا عليه فافعل ...

هنگامى كه مردم در ارتباط و اختلاط هستى اگر در برخورد با هر كس بتوانى دستت بالا دست او باشد پس چنين كن كه ممكن است بنده در عبادتش تقصير و كوتاهى داشته باشد ولى چون داراى حسن خلق است خداوند مهربان او را از جهت همين خوش خلقى بدرجه روزه‌دارى كه روزه‌هاى مستحبى بگيرد و شبها بعبادت بپردازد برساند.

بيان. لفظ العليا مؤنث اعلى است و خبر كانت و كلمه عليه متعلق به عليا است و معرفه آمدن عليا مفيد حصر است فافعل يعنى احسان تو بيشتر يا برخورد تو بهتر باشد كه البته معناى اول مناسب‌تر است. يعنى تو احسان‌كننده باش و يا احسان تو بيشتر از طرف باشد نه اينكه بعكس باشد و ممكن است لفظ عليا صفت يد باشد و عليه خبر كانت باشد باين معنا كه دست بخشنده تو برطرف فيض بدهد و يا برتر از او باشد ولى معناى اولى بهتر است و در كتاب زهد ابن سعيد (يدك عليه العليا) كه لفظ عليه مقدم است. در نهايه گفته. در حديث است اليد العليا خير من اليد السفلى دست بالاتر بهتر از دست پائين‌تر است دست بالاتر يعنى دستى كه از سؤال عمر روايت شده و نيز بمعناى دست بخشنده روايت شده و گفته شده عليا يعنى بخشنده و سفلى دست‌گيرنده و يا دست امساك‌كننده. و مرحوم سيد مرتضى در كتاب غرر و درر گفته است: يد يعنى نعمت و بخشش و استعمال يد باين معنا ميان عرب شايع و متداول است كه بنا بر اين معناى حديث چنين مى‌شود بخشش بزرگ و زياد بهتر از بخشش و عطاى اندك است كه حضرت با اين تعبير مختصر و زيبا مسلمانان را ترغيب باخلاق كريمه و وادار باحسان و بخشش فرموده و علتى كه در ذيل اين حديث آمده كه فرمود (ممكن است بنده در عبادتش كوتاهى داشته باشد ...) بر اين اساس است كه كرم و احسان از اخلاق نيكو است و يا از لوازم آن است.

١٣- كافى. عده‌اى از مشايخ ... از بحر سقا و كه حضرت صادق ٧ بمن فرمود يا بحر حسن الخلق يسر ... اى بحر خوش خلقى موجب آسايش و راحتى است سپس فرمود آيا