احسان و نيكى به پدر و مادر و به بستگان نيز گفته مى‌شود ولى در اين حديث غير از معناى اول يكى از معانى سه‌گانه مراد است. راغب در مفردات گفته است. بر (بيابان) مقابل بحر (دريا) چون از لفظ بر (بيابان) توسعه و فراخى و وسعت بذهن مى‌آيد لفظ بر (احسان و نيكى) كه لازمه‌اش توسعه و گشايش در زندگى طرف است از همين لفظ بر (بيابان وسيع) گرفته شده است. و لفظ بر هم بخدا نسبت داده مى‌شود. انه هو البر الرحيم و هم به بنده بر العبد ربّه يعنى عبادت زياد وسيعى دارد و از طرف خدا منظور ثواب و عنايت زياد و وسيع و از طرف بنده منظور اطاعت زياد است. و بر الوالدين يعنى توسع و احسان زياد به آنان كه ضدش عقوق و نافرمانى آنان است.

در اين حديث كه آمده و البر مطل عليه با طاء بى‌نقطه اطل عليه يعنى بر او مشرف گشت بنا بر اين. بر و احسان در خانه قبر مشرف و نگهبان مؤمن است و در بعضى از نسخه‌ها مظل با ظاء نقطه‌دار كه اين هم نزديك بمعناى اول است يعنى بر و نيكى‌هاى او بر او سايه افكنده (خيلى نزديك است) ولى از نظر اينكه با على متعدى شده است معناى اول مناسب‌تر است.

دونكم صاحبكم- دونكم اسم فعل است يعنى رفيق مؤمن خود را بگيريد و محافظت كنيد.

و ضمنا اين حديث دلالت بر تجسم اعمال دارد كه نماز و زكوه و احسان مجسم ميشوند و در كنار انسان هستند و كسانى كه تجسم اعمال و اخلاق را قبول ندارند اين حديث و اشباه و نظائر او را تاويل مينمايند و ميگويند منظور از اين بيانات اين است كه پروردگار متعال صور و اشكال مناسب با اعمال و اخلاق انسانى خلق مينمايد و به او نشان ميدهد تا در نتيجه انسان در آن جهان و عالم برزخ خوشحال و يا اندوهگين شود. و يا اينكه مقصود اين باشد كه با بيان مثال و تشبيه مطلب را روشن كند نه اينكه واقعا در آنجا صورتها و شكلهائى باشد. و بودن صبر در گوشه‌اى و قدرت داشتن صبر بر كمك و يارى شخص تناسب با حقيقت صبر دارد (چون در زندگى اين جهان صبر است كه ميتواند انسان را در مشكلات پيروزمند سازد) ٦- كافى على بن ابراهيم ... از عبد اللَّه ميمون از حضرت صادق ٧ كه فرموده امير مؤمنان على ٧ وارد مسجد شد بر در مسجد مردى را ديد گرفته و اندوهگين حضرت فرمود چرا اين چنين ناراحت هستى؟ عرضه داشت يا أمير المؤمنين پدر و برادرم را از دست داده‌ام و اخشى ان اكون قد وجلت و ميترسم از شدت ناراحتى ديوانه شوم حضرت فرمود: بر تو باد كه تقواى الهى و صبر را پيشه خود سازى تقدم عليه غدا كه فرداى قيامت پاداشش را خواهى ديد و نسبت صبر به كارهاى انسان نسبت سر است به‌