آورى دل است) و بعدا اكثرا در ذكر زبانى استعمال شد بطورى كه روقت كلمه ذكر گفته مى‌شود ذكر زبانى بذهن انسان مى‌آيد و لذا حضرت تصريح فرمود كه منظور و ذكر قلبى و يادآورى دل است نه ذكر زبانى فقط كه مبادا خيال شود كه مقصود ذكر زبانى است و خواسته است بفهماند كه اكمل افضل افراد ذكر همان ذكر دل است.

و بعضى گفته‌اند. ذكر زبانى با اينكه دل خالى از ياد او باشد باز هم بيفايده نيست چون همين ذكر زبانى مانع از لغو و بيهوده‌گوئى شده و باعث مى‌شود كه زبان عادت بخير و ذكر كند. و گاهى امكان دارد شيطان براى اينكه مانع همين ذكر لسانى شود انسان را وسوسه كند كه حركت زبان بدون توجه قلبى عمل عبث و بيهوده است و بايد او را ترك كرد. و شخص ذاكر براى كورى چشم شيطان سزاوار است ذكر زبانى خود را توام با حضور قلب نمايد و بر فرض اگر موفق بحضور قلب نشد همين ذكر لسانى را ترك نكند تا دماغ شيطان را بخاك بمالد و او را از خود طرد كند و در مقابل وسوسه او بگويد خير اين عمل عبث و بيهوده نيست و اين ذكر زبانى وسيله و نشانه ذكر قلبى است و ترك يكى از اين دو نبايد باعث ترك ديگر شود چون هر عضوى عبادت مخصوص بخود دارد. عبادت قلبى اگر نشد عبادت زبان واقع شود.

١٠- كافى. على بن ابراهيم ... از سكونى از حضرت صادق ٧ كه فرمود. رسول خدا ٦ فرموده. هر كس از جهت ترس و خوف خداوند گناه را ترك كند خداوند متعال او را در قيامت راضى و خشنود خواهد كرد.

بيان امكان دارد مفهوم معصيت را تعميم و توسعه داد كه ترك واجب را هم شامل شود (گرچه متن روايت اباء دارد). و اينكه در روايت نامى از آن چه كه عامل و موجب رضا و خشنودى بنده مى‌شود برده نشده (حور و قصور يا چيزهاى ديگر) از جهت نفاست و پر ارزشى و فخامت او است و اشاره باينكه عقل بشر از درك كنه و حقيقت آن عاجز است همان طورى كه در قرآن فرمود وَ رِضْوانٌ مِنَ اللَّهِ أَكْبَرُ- توبه ٧٢ رضايت و خشنودى خدا خيلى بزرگ است.

مؤلف قسمتى از اخبار و روايات را در باب استعداد و آماده شدن براى مرگ نوشته‌ايم.

١١- عيون الاخبار. با سندهاى سه‌گانه از حضرت رضا از پدرانش عليهم السّلام كه رسول خدا ٦ فرموده امت من هميشه در خير و خوبى هستند تا وقتى كه نسبت بيكديگر محبت داشته و تحفه هديه براى هم ببرند و امانت را اداء كنند و از حرام اجتناب نموده و مهمان‌نوازى نمايند و نماز را بپا داشته و زكوه را بپردازند و اگر اين امور را مراعات نكنند