خاك آفريده و گفته‌اند كه از براى همين همزه داده نميشود و اين سخن مردود است بقرائت نافع و ابن ذكوان كه هر دو در سوره لم يكن هر دو لفظ البريه را بهمزه خوانده‌اند و ديگران بياء ميخوانند و ظاهر اينست كه مشتق منه هر دو قرائت يكى باشد اگر چه غير آن از آنچه مذكور شد نيز احتمال دارد.

اكرم اكرم معنيش كريم‌تر و گاهى افعل بمعنى فعيل مى‌آيد مثل قوى خداى عز و جل‌ وَ هُوَ أَهْوَنُ عَلَيْهِ‌ يعنى و آن كه مراد باز آوردن و زنده گردانيدن باشد در بار دويم اهون بر او است يعنى سهل و آسان است بر او و بعضى گفته‌اند كه بمعنى آسانتر است اما مراد در آنچه واجب است در نزد منكران اعاده و باندازه در مى‌آيد و قياس مى‌شود بر اصول ايشان و معقول ايشان آن را اقتضاء ميكند زيرا كه هر كه از ما صنعت چيزى را اعاده كند و دوباره بسازد بر او اسهل و آسانتر باشد از انشاء و ايجاد آن و از براى كارگر عذر ميخواهند هر گاه در بعضى از آنچه آن را انشاء ميكند تخطئه شود كه اول كار اوست و هرگز نكرده و امثال اين و ممكن است كه اهون افعل صفتى باشد بمعنى هين و آسان نه افعل تفضيل كه در ترك تفضيل بآن استشهاد نشود و مثل قول خداى عز و جل‌ لا يَصْلاها إِلَّا الْأَشْقَى‌ يعنى در نيايد در آن آتش بطريق دوام و لزوم مگر اشقى و قول آن جناب و سَيُجَنَّبُهَا الْأَتْقَى‌ يعنى و زود باشد كه دور كرده شود از آن آتش اتقى و مقصودش از اشقى و اتقى شقى و تقى است يعنى بد بخت و پرهيزكار نه بدبخت‌تر و پرهيزكارتر زيرا كه هر بدبختى در آن داخل مى‌شود و هر پرهيزكارى از آن دور گردانيده مى‌شود و بدبخت‌ترين بدبختان بدر آمدن در آتش اختصاص ندارد چنان كه پرهيزكارترين پرهيزكاران بنجات و رهائى اختصاص ندارد و بعضى گفته‌اند كه مراد و شخص مخصوصند و شاعر در اين معنى گفته است كه. ان الذى سمك السماء بنى لنا. بيتا دعائمه اعزوا طول. يعنى بدرستى كه آنكه بلند گردانيده آسمان را بنا گذاشته از براى ما خانه را كه ستونهايش عزيزتر يا عزيز و درازتر يا دراز است «ظاهر» ظاهر معنيش آنكه خدا ظاهر است بآيات و علامات خويش كه آنها را آشكار فرموده‌