رسائل شيخ اشراق - شيخ اشراق - الصفحة ٣٨٥ - فصل هفتم

(٦٩) صنف دوّم‌[١] مى‌گويند اوّل چيز كه خدا بيافريد[٢] عقل بود، چون‌[٣] عقل را بيافريد خطاب كرد كه «اقبل فاقبل و ادبر فادبر»، پس گفت «بك اعطى و بك آخذ». پس جوهرى بيافريد و بهيبت در آن جوهر نگاه‌[٤] كرد [و جوهر از هيبت حقّ سبحانه و تعالى‌][٥] آب شد و بعضى از آن آب دود[٦] شد و بعضى‌[٧] كف‌[٨] شد، از آن دود هفت آسمان‌[٩] بيافريد و از آن كف هفت زمين‌[١٠]. و بعد از[١١] آفريدن‌[١٢] آسمان و زمين‌[١٣] ملائكه را بيافريد، و بعد از آن جهان را[١٤] سربسر[١٥] پر از خردل دانه كرد و مرغكى‌[١٦] را بيافريد يك چشم و چنان تقدير كرد كه آن مرغك‌[١٧] بهر هفتاد هزار سال يك خردل دانه‌[١٨] خوردى، و چندان‌[١٩] بزيست كه همه بخورد، و بعد از آن جهان را بجانّ داد، و بعد از آن باسب داد، و همچنين تا آدم را بيافريد و آدم پس از همه بود.

(٧٠) و گويند عالم مركّب است از جوهر و عرض. و هر چه بخود قائم است و او را جائى است‌[٢٠][٢١] او را جوهر[٢٢] خوانند، و هر چه بخود قائم نيست او[٢٣] را عرض خوانند، و گويند كه عرض بجوهر قائم است. و عرض را

[١] صنف دوم:+ كه اهل اسلام‌اندP

[٢] اول چيز كه خدا بيافريد: كه حق سبحانه و تعالى اول چيزى كه بيافريدS

[٣] چون: وS

[٤] نگاه: نظرى‌S

[٥] و جوهر ... تعالى:-F

[٦] دود: كف‌F

[٧] بعضى:+ از آن‌S

[٨] كف: دودS

[٩] آسمان:+ و زمين‌S

[١٠] زمين:+ بيافريدS

[١١] و بعد از:+ آنكه‌S

[١٢] آفريدن:-S

[١٣] و زمين:+ بيافريدS

[١٤] جهان را: جهان‌S

[١٥] سربسر:-F

[١٦] مرغكى: مرغى‌S

[١٧] آن مرغك: اين مرغ يك چشم‌S

[١٨] خردل دانه: دانه خردل‌F

[١٩] و چندان: چندان‌S

[٢٠] و او را جائى است:-F

[٢١] او را جائى: آن را جائى‌S

[٢٢] او را جوهر: آن را جوهرS

[٢٣] او: آن‌S