رسائل شيخ اشراق - شيخ اشراق - الصفحة ٣٤٢ - (١٢) بستان القلوب يا روضة القلوب

[ممتازند از يكديگر بمحلّ، زيرا كه هر يكى را محلّى است خاصّ. امّا][١] ممتاز مى‌شوند بزمان، و آن جائى [باشد كه اتّحاد محلّ باشد و اتّحاد حقيقت‌][٢] چنانكه سنگى‌[٣] كه دى در وى‌[٤] حرارتى حلول كرده است‌[٥] و امروز حرارتى‌[٦] ديگر، و حقيقت هر دو حرارت يكى است و محلّشان هم يكى است، امّا آن بزمانى بود و اين بزمانى ديگر.

(١٤) بدان كه جماعتى بر آنند كه جسم را پاره توان كرد[٧] تا بجائى رسد در كوچكى‌[٨] كه ديگر پاره نشود هم در حسّ و هم در عقل و آن را «جوهر فرد» خوانند. و گويند[٩] اجسام مركّبند ازين جوهر فرد، و اقلّ جسمى از دو جوهر فرد[١٠][١١] باشد، چندان كه جوهر بيشتر[١٢] جسم بزرگتر باشد.

و جماعتى‌[١٣] انكار مى‌كنند وجود جوهر فرد را و مى‌گويند: محال باشد[١٤] كه پاره جسم‌[١٥] بجائى رسد كه قابل تجزيه نشود، بلى‌[١٦] روا بود[١٧] كه در كوچكى‌[١٨] بجائى رسد كه بمقراض يا بكارد[١٩] و يا بآلتى ديگر پاره نتوان كرد، امّا وجود عقلا هنوزش پاره مى‌توان كرد. و دليل‌[٢٠] بر آنكه پاره مى‌توان كرد آنست كه جسم موقوفست بر دو جوهر[٢١] فرد: اوّل جوهر فرد[٢٢] بعد از آن تأليف جوهر فرد، ديگر بعد از آن جسم پديد آيد، و چون سه جوهر فرد را بر پهلوى يكديگر بنهى‌[٢٣]

[١] ممتازند ... خاص اما:-F

[٢] باشد ... حقيقت: به محل و حقيقت بودF

[٣] سنگى: سنگ‌F

[٤] دى دروى: ديروز دروS

[٥] كرده است: كرده باشدS

[٦] حرارتى: حرارت‌S

[٧] كرد: كردن‌S

[٨] در كوچكى: بكوچكى‌S

[٩] گويند:

+ كه‌S

[١٠] جوهر فرد: جواهر فردS

[١١] فرد:-S

[١٢] فرد:-S - جوهر بيشتر: جواهر بيشتر باشندS

[١٣] جماعتى: حكماP

[١٤] باشد: است:S

[١٥] پاره جسم: جسم پاره‌F

[١٦] بلى:-F

[١٧] روا بود: روا باشدS

[١٨] در كوچكى: بكوچى‌S

[١٩] بمقراض يا بكارد: بكارد يا بمقراض‌S

[٢٠] و دليل: دليل‌F

[٢١] دو جوهر:

جوهرF

[٢٢] اول جوهر فرد:-F

[٢٣] بنهى: نهندF