رسائل شيخ اشراق - شيخ اشراق - الصفحة ١٧٤ - قاعده

آنست كه اعتقاد حقّ ندارند و نقيض آن را اعتقاد كرده باشند. و اين جهل بسيط سخت‌ترست، و آن آنست كه اعتقاد آنچه حقّست ندارد و بس.

و جهل مركّب را هيچ خير نيست چنانكه در قرآن مجيد آمده است كه‌ «وَ مَنْ كانَ فِي هذِهِ أَعْمى‌ فَهُوَ فِي الْآخِرَةِ أَعْمى‌»[١] يعنى هر كه در اين عالم كور است از شناختن معارف و حقائق و مطّلع نشود بر اسرار عالم ملك و ملكوت او در آخرت همچنين كور باشد از ادراك اين معانى و ادراك لذّات، «وَ أَضَلُّ سَبِيلًا»[٢] زيرا كه طريق اكتساب بواسطه آلت مسدود گشت و حجّت و موانع ادراك عذاب و الم برخاست. آيتى ديگر گفت‌ «فَإِنَّها لا تَعْمَى الْأَبْصارُ وَ لكِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ»[٣] يعنى چشمها كور نشود و لكن بصيرت دل كور شود و متعذّب و متألّم شوند بعذاب دورى و بحجاب از انوار حقّ و حيرت و سلب آلات و هيآت بد چنانكه در آيتى ديگر آمده است: «كَلَّا إِنَّهُمْ عَنْ رَبِّهِمْ يَوْمَئِذٍ لَمَحْجُوبُونَ»[٤]، حقّا كه ايشان روز قيامت از حقّ تعالى محجوب‌اند. «كَلَّا بَلْ رانَ عَلى‌ قُلُوبِهِمْ ما كانُوا يَكْسِبُونَ»[٥]، حقّا كه زنگ‌[٦] مكاسب و افعال ايشان بپوشانيد مر دلهاى ايشان را. و آيتى ديگر گفت‌ «وَ لا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ وَ لا يُزَكِّيهِمْ»[٧]، و متألّم مى‌شوند از بهر شوق ايشان ببدنهاى ايشان و بلذّات آخرت. و ايشان را از آن باز داشته‌اند چنانكه در قرآن آمده است: «وَ حِيلَ بَيْنَهُمْ وَ بَيْنَ ما يَشْتَهُونَ»[٨]، از آنچه با آن پرورده‌

[١] سوره ١٧( الإسراء) آيه ٧٤

[٢] سوره ١٧( الإسراء) آيه ٧٤

[٣] سوره ٢٢( الحج) آيه ٤٥

[٤] سوره ٨٣( المطففين) آيه ١٥

[٥] سوره ٨٣( المطففين) آيه ١٤

[٦] زنگ: مرقب‌I

[٧] سوره ٢( البقرة) آيه ١٦٩

[٨] سوره ٢( البقرة) آيه ١٦١