رسائل شيخ اشراق - شيخ اشراق - الصفحة ٩١ - هيكل سوم

شود با آنكه‌[١] از بخشنده هيچ نكاهد.

هيكل سوم‌[٢]

(١٢) بدان كه جهات عقلى سه است: واجب و ممكن و ممتنع. واجب آن بود كه وى ضرورى بود و نشايد كه نباشد بلكه البتّه بايد كه باشد. و ممكن آنست كه بود او و نابود او ضرورى نباشد بلكه شايد كه باشد و شايد كه نباشد. و ممكن را از خويشتن بود و نابود نبود زيرا كه هر چه بود وى از خود بود واجب باشد و هر چه را نابود وى از خود بود ممتنع باشد. و بود ممكن از ديگرى باشد و نابودى هم از ديگرى باشد. و او را از خود نه بود بود بلكه بود او را سببى بايد و سبب آن باشد كه از وجود او وجود ديگرى حاصل شود البتّه.

(١٣) و چونكه مسبّب حاصل نشود، و هر چه حكم و مسبّب بر وى موقوف گردد كه با وى حاصل نشود، حكم نيز حاصل نشود، او را مدخل بود در سببى اين چيز [از مادت باد يا وقت باد يا][٣] يارى‌كننده و يا قابلى‌[٤] باد. و در جمله هر چه حكم بر آن موقوف گردد آن سبب است، و چونكه سبب حاصل نباشد يا بعض‌[٥] سبب حاصل نباشد حكم حاصل نباشد. و چونكه سبب بهمه اجزا و هر چه او را مدخل است در سببى حاصل آمد و موانع برخاست، محالست كه حاصل نشود بلكه البتّه حكم و مسبّب واجب گردد و حاصل آيد.

[١] با آنكه: آنكه‌F

[٢] هيكل سوم: الهيكل الثالث‌F

[٣] از مادت باد يا وقت باديا: از مادت بادبام وقت وقت باديام‌F

[٤] يا قابلى: نام قابلى

[٥] يا بعض:

نام بعض‌F