رسائل شيخ اشراق - شيخ اشراق - الصفحة ٤٤ - ٢ - هياكل النور

٢- هياكل النور:

على رغم شهرت فراوان «هياكل النّور به» زبان عربى و چاپ‌هائى كه از آن شده است، (١٦) متن فارسى اين رساله كه از مشهورترين آثار شيخ اشراق است تا كنون ناشناخته مانده است (١٧). هياكل النّور شامل هفت هيكل است و يكى از هياكل كه هيكل چهارم است خود به چند فصل تقسيم شده است. در هيكل اوّل به اختصار از جسم و «هيئة» و رابطه بين آنها صحبت مى‌كند و هيكل دوّم اختصاص به نفس دارد كه در آن بار دگر تجرّد نفس اثبات شده و از قواى نفس سخن بميان آمده است. توجّه خاصّ به نفس ناطقه شده و رابطه آن با خداوند به نحوى لطيف كاملا از ديدگاه اشراقى مطرح شده است. هيكل سوّم باز به اختصار از جهات ثلاث و واجب و ممكن و ممتنع بحث مى‌كند. هيكل چهارم كه مفصّل‌ترين هيكل‌هاى رساله است در چند فصل از واجب الوجود و صفات آن و نفس و رابطه آن با واجب سخن مى‌گويد و در آن شيخ بعضى از اصطلاحات مشخّص اشراقى را مانند «نور قاهر» و انوار ديگر عالم مجرّدات بكار مى‌برد. هيكل پنجم درباره حدوث و قدم و رابطه بين خداوند و جهان است و از حركت افلاك و رابطه بين اشراق و حركت افلاك سخن بميان آمده است و دگر باره مصطلحات خاصّ اشراقى بكار برده شده است. در هيكل ششم از بقاى نفس پس از فساد بدن و احوال آن بحث شده و در هيكل هفتم اتّصال نفس ناطقه به عالم ملكوت پس از مفارقت از بدن مطرح شده است و مانند ساير هياكل شيخ سخنان حكمى خود را با توسّل به آيات قرآنى مبيّن ساخته است.