رسائل شيخ اشراق - شيخ اشراق - الصفحة ٣٣٧ - (١٢) بستان القلوب يا روضة القلوب

چيز را چنانكه هست ندانسته باشى. مثلا اگر خواهى كه آسمان را ادراك كنى بايد كه صورت آسمان در ذهن تو حاصل شود[١]، كه اگر صورت زمين حاصل شده باشد[٢]، آسمان‌[٣] را ندانسته باشى. و چون صورت آسمان در ذهن تو حاصل شد[٤]، بايد بدانى كه آن‌[٥] ذات آسمان نيست كه در ذهن تو حاصل آمده است، كه ذات آسمان را از آنجا[٦] كه هست بر نداشته‌اى‌[٧] و در ذهن خود ننهاده‌اى، بلكه‌[٨] صورت‌[٩] مطلق كلّى در ذهن حاصل كرده‌اى كه آن صورت مطلق مطابق جمله صورتهاى آسمانست‌[١٠].

(٥) و آن صورت مطلق كلّى را نبايد كه مقدار باشد[١١]، كه اگر درو[١٢] مقدار باشد مطابق صور[١٣] مختلف نشود، هم چنانكه صورت‌[١٤] كلّى حيوان‌[١٥] كه در ذهن حاصل كرده‌اى، اگر درو[١٦] مقدار[١٧] بودى بر جمله حيوانات نيفتادى، چه پيل را با پشه و مگس را با شتر هيچ نسبت نيست‌[١٨] و تو حكم مى‌كنى كه همه حيوان‌اند.

(٦) و بدان كه چيزى‌[١٩] بنسبت‌[٢٠] با چيزى كلّى باشد و بنسبت با چيزى ديگر جزوى، چنانكه انسان كه بنسبت با زيد و عمرو كلّى است و بنسبت با حيوان جزوى، و حيوان كه بنسبت با انسان كلّى است و بنسبت با جسم جزوى، و جسم كه بنسبت با حيوان كلّى است و بنسبت با جوهر جزوى.

[١] تو حاصل شود: خود حاصل كنى‌S

[٢] حاصل شده باشد: كنى‌S

[٣] آسمان:

+ كه‌F

[٤] شد: آمده است‌F

[٥] كه آن:- آن‌F

[٦] آنجا: جايگه‌S

[٧] نداشته‌اى: نداشته‌S

[٨] بلكه: بل‌S

[٩] صورت: صورF ، صورتى‌S

[١٠] صورتهاى آسمانست: صور آسمانهاست‌S

[١١] نبايد كه مقدار باشد: ببايد كه مقدارى نباشدS

[١٢] درو: دوPFA

[١٣] صور: جمله صورS

[١٤] صورت:+ مطلق‌S

[١٥] حيوان:

حيوانى‌S

[١٦] درو: دوPFA

[١٧] مقدار: مقدارى‌S

[١٨] نسبت نيست: نسبتى لباشدS

[١٩] چيزى: چيزS

[٢٠] به نسبت: نسبت‌S