جنس است مضاف بضمير و احتمال دارد كه مراد اين باشد كه آن كسى كه معروفست و متميز از غير مسمى باين سه اسم است چه آن علامت مسمى است و مميز آن و ممكن است كه عيسى خبر مبتداى محذوف باشد و ابن مريم صفت آن و ذكر ابن مريم بصيغه غيب است و حال اينكه خطاب با مريمست و و مقتضى ابنك است بجهت تنبيه است بر اينكه عيسى متولد شده از غير آن زيرا كه اولاد منسوب بآبائند نه امهات مگر گاهى كه آب مفقود باشد و قوله‌ وَجِيهاً حال مقدره است از كلمة و اگر چه كلمة نكره است ليكن موصوفه است و تذكير ضمير در وَجِيهاً باعتبار معنى است چنانچه گذشت يعنى در حالتى كه آن كلمه كه عيسى است روشناس و تمام قدر باشد و با جاه و شرف‌ فِي الدُّنْيا در دنيا بطاعت و نبوت يا بمخلوق شدن بى پدر يا برفع او بر آسمان يا بنصرة دين محمدى (ص) در آخر الزمان يا بقتل دجال كما قيل (ان- المسيح يقتل المسيحا بكسر الميم و تشديد السين) و آن دجال است كه ممسوح العين است چه يك چشم بيش ندارد وَ الْآخِرَةِ و در آخرت بشفاعت يا علو درجه‌ وَ مِنَ الْمُقَرَّبِينَ‌ و از نزديك گردانيده شدگانست بكرامت خدا و مزيد قرب او بدرگاه اله و گويند اين اشاره است بعلو درجه او در جنات العلى يا رفع او بسما و صحبت ملائكه كه خاصان بارگاه كبريااند و در اخبار اهل البيت (ع) بصحت پيوسته كه قاتل دجال مهدى آل محمد (ص) باشد و عيسى (ع) در نماز اقتدا باو كند بجهت نسخ شريعت او و عدم علم او بشريعت ما و چون او بى پدر بود از اين جهت حقتعالى او را نسبت بمادر داد در كتاب كريم خود و او را از فرزندان ابراهيم خوانده حيث قال‌ وَ مِنْ ذُرِّيَّتِهِ داوُدَ وَ سُلَيْمانَ‌ الى قوله‌ يَحْيى‌ وَ عِيسى‌ چه او از طرف مادر بابراهيم ميرسد و از اعجب عجايبست كه عيسى را با وجود بعد نسب او را بابراهيم نسبت توان داد و امام حسن و امام حسين (ع) را با قرب نسب به پيغمبر (ص) نسبت نتوان داد و شبهه نيست كه اين عين عناد و عداوت و محض بغض و ناصبيت است و نيز در صفت عيسى ميفرمايد كه‌ وَ يُكَلِّمُ النَّاسَ‌ و سخن گويد اين فرزند تو اى مريم با مردمان‌ فِي الْمَهْدِ در حالتى كه در كنار تو بود كه بجاى مهد باشد او را يا در زمان صغر بوقتى كه شايسته گهواره بود وَ كَهْلًا و در حالتى كه كهل باشد يعنى دو موى مراد آنست كه تكلم او در حين طفوليت و كهولت مساوى باشد بدون تفاوت بينهما مهد مصدر است و تسميه گهواره بآن جهت آنست كه ممهود به است بجهت اضطجاع طفل و گويند عيسى (ع) را در وقت شباب كه آن سى و سه سالگى او بود بآسمان بردند و مراد بكهل بعد از نزول او خواهد بود قوله‌ وَ مِنَ الصَّالِحِينَ‌ حال ثالثه است از كلمة يا از ضمير يكلم كه راجع است بكلمه يعنى در حالتى كه او از